بایگانی


مشاهده مقالات مربوط به موضوع : ‘پرورش طیور’
نقش نانوسیل در ضدعفونی دان طیور و حفظ امنیت زیستی (بیوسکیوریتی)

مقدمه:

بحث امنیت زیستی (بیوسکیوریتی) در صنعت پرورش طیور با توجه به خطر بروز بیماری‌های واگیردار، موضوعی است که در سال‌های اخیر اهمیت فراوانی پیدا کرده است. یکی از مهمترین فاکتورهای حفظ امنیت زیستی، کنترل مواد غذایی و مکمل‌های خوراکی طیور از جهت آلودگی به عوامل بیماری‌زا می‌باشد. در بررسی‌های اپیدمیولوژیک تلفات مزارع پرورش طیور می‌توان ردپایی از انتقال بیماری‌ها از طریق خوراک (دان) را پیدا نمود.

متاسفانه بعلت حساسیت مواد متشکله خوراک طیور، امکان استفاده از مواد ضدعفونی کننده برای کنترل آلودگی آن‌ها محدود بوده و عملاً از این طریق فرصت مناسبی برای ورود عوامل پاتوژن به فارم مهیا می‌باشد.

 در این مقاله کوتاه سعی شده است تا با بررسی عوامل و راه‌های آلودگی دان در طیور، مطالعه انجام شده در مورد کنترل آلودگی‌های دان با ماده ضدعفونی کننده نانوسیل تشریح گردد.

 

عوامل آلوده کننده دان:

  • عوامل فیزیکی
  • عوامل شیمیایی
  • عوامل بیولوژیکی:

       ۱- انواع میکرو ارگانیسم‌ها

              -   باکتری‌ها

              -   ویروس‌ها

              -   قارچ‌ها

       ۲- سموم ناشی از میکرو ارگانیسم‌ها

              – آفلاتوکسین

 

 

مشکلات ناشی از آلودگی بیولوژیکی عبارتند از:

        ۱- حضور میکروارگانیسم‌ها باعث فساد اجزای تشکیل دهنده و کاهش ارزش غذایی دان می‌شوند و در برخی موارد باعث غیر قابل مصرف شدن دان می‌گردند.

        ۲- حضور میکروارگانیسم‌ها در دان می‌تواند باعث بروز بیماری‌های حاد و واگیر، آلرژی، مسمومیت و تلفات در گله شود. 

  •         ۳- سموم و متابولیت‌های ایجاد شده توسط میکروارگانیسم‌ها (مانند آفلاتوکسین) باعث مسمومیت‌های حاد و مزمن در طیور می‌شوند. در همین راستا در مورد این سموم حد مجاز تعیین شده است که در صورت آلودگی با مقادیر بالاتر از این حد مجاز، دان غیر قابل مصرف خواهد بود.

 

  •    مشکلات ناشی از آلودگی با باکتری‌ها:

باکتری‌هایی مانند سالمونلا و کمپیلوباکترمی‌توانند از راه‌های ذکر شده در مبحث بعدی دان را  آلوده کرده و مصرف این دان آلوده باعث بروز بیماری و تلفات ناشی از آن در طیور گردد.

 

  •     مشکلات ناشی از آلودگی با ویروس‌ها:

در زمان شیوع بیماری‌های ویروسی مانند نیوکاسل،گامبورو، برونشیت و آنفلوانزای فوق حاد طیور، دان می‌تواند عامل مهمی برای انتقال بیماری از گله‌ای به گله دیگر باشد.

 

  •     مشکلات ناشی از آلودگی با قارچ‌ها:

قارچ‌ها بواسطه فراوانی و پراکندگی اسپور آن‌ها در تمام مکان‌ها در صورت مهیا شدن شرایط مناسب به سرعت شروع به تکثیر کرده و برخی از گونه‌های قارچ‌ها سم تولید می‌نمایند. به‌عنوان مثال قارچ آسپرژیلوس به‌‌راحتی دان را آلوده و مشکلات متعاقب آن را برای طیور ایجاد می‌کند.

 

  •     مسمومیت با آفلاتوکسین در طیور:

مسمومیت با آفلاتوکسین به دو صورت بالینی و تحت بالینی ایجاد می‌گردد که فرم بالینی آن می‌تواند بصورت حاد باعث ایجاد مرگ و میر در گله شود.

در فرم بالینی حاد، بی اشتهایی، مشکلات تنفسی، اسهال، تشنج و مرگ دیده می‌شود و در مسمومیت ‌های بالینی غیر حاد و تحت بالینی علائم کاهش اشتها، افت تولید، کاهش رشد و ضعف عمومی گله مشاهده می‌گردد.

آفلاتوکسین B1 که فراوانترین و سمی ترین نوع آفلاتوکسین می‌باشد مهمترین اثر تخریبی خود را در کبد می‌گذارد. مهمترین مشکل ایجاد شده تضعیف دستگاه ایمنی بدن می‌باشد که مقاومت پرنده را در مقابل عفونت کم کرده و مانع از تاثیر واکسن می‌گردد.

شرایط مناسب برای رشد قارچ و تولید آفلاتوکسین:

آب و هوای گرم و مرطوب، رطوبت دانه‌ها و عواملی که مصونیت گیاه را کاهش می دهند مثل آسیب حشرات و جوندگان به رشد قارچ‌ ها کمک می‌کنند.

دمای بین۳۷ – ۲۶  درجه سانتیگراد ( ۱۰۰-۸۰ درجه فارنهایت) و رطوبت نسبی ۸۵ % محیط (متناظر با ۱۸ % رطوبت دانه) مناسب رشد آسپرژیلوس است. رشد قارچ در رطوبت کمتر از ۵۵ % ضعیف است، اما اگر دانه به مقدار کافی مرطوب باشد همچنان سم تولید می‌شود. در هر صورت کاهش مقدار رطوبت حتی تا ۱۲ % نیز تاثیری در از بین رفتن قارچ و توکسین نخواهد داشت.

 

راه‌‌های آلودگی دان:

۱- حمل و نقل:

وسایل نقلیه می‌توانند محل مناسبی برای تجمع و تکثیر میکروارگانیسم‌ها باشند و به راحتی آلودگی را از یک محموله به محموله دیگر منتقل نمایند.

در مواردیکه از ماشین‌های حمل برای جابجایی مواد مختلف استفاده شود (مثلاً کود، دان و غیره) انتقال آلودگی‌‌ها بسیار قابل توجه است. علاوه بر آن وسایل حمل و نقل و یا دان ارسالی مهمترین عامل در انتقال آلودگی و انواع بیماری‌ها از یک شهر به شهری دیگر و یا از یک فارم به فارم‌های دیگر می‌باشند.

سرپوشیده نبودن کامیون‌های حمل مواد و یا عدم استفاده از پوشش‌های تمیز و مناسب در حین حمل نیز احتمال آلودگی را افزایش می‌دهند.

۲- انبار:

انبارهایی که شرایط مطلوبی از نظر فنی و بهداشتی برای نگهداری و ذخیره سازی دان ندارند باعث می‌شوند که آلودگی موجود در دان (آلودگی میکروارگانیسمی) هرچند که اندک باشد توسعه پیدا کرده و در نهایت سموم ناشی از متابولیت‌ها نیز تشکیل شوند.

انبار کردن مواد بصورت فله نیز عامل مناسبی برای گسترش آلودگی می‌باشد.

۳- جوندگان و پرندگان و حشرات:

جوندگان و حشرات در انبارهای کنترل نشده باعث انتقال آلودگی به مواد داخل انبار می‌شوند.

پرندگان هم در حین حمل و نقل دان (اگر بصورت سرپوشیده انجام نشود) و هم در در حین انبارمانی (در انبارهایی که کنترل مناسبی در آن وجود ندارد) با تماس، دفع مدفوع یا سایر ترشحات بر روی مواد غذایی باعث انتقال آلودگی‌هایی که ناقل و یا حامل آن هستند می‌شوند. (این مورد در انتقال بیماری‌های واگیردار و حاد مانند نیوکاسل، گامبورو و آنفلوانزای فوق حاد طیور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است).

۴- تولید:

باقیمانده دان در دستگاه‌ها و عدم پاکسازی و ضدعفونی مناسب باعث می‌شود که دستگاه‌ها محل مناسبی برای تجمع آلودگی و انتقال آن از یک بچ تولیدی به بچ‌های بعدی گردد.

علاوه بر آن عدم نظافت و ضدعفونی سالن تولید نیز عاملی برای آلودگی دان خواهد بود.

۵- سالن پرورش:

دان خوری‌ها و تراف‌های دانخوری محل مناسبی برای تجمع آلودگی‌ها می‌باشند و در صورتی‌که بطور دائم شستشو و ضدعفونی نشوند عاملی برای انتقال آلودگی خواهند بود.

 ۶- پرسنل:

در صورت عدم کنترل پرسنل و تفکیک وظایف آن‌ها، آلودگی می‌تواند توسط افراد جابجا و به دان منتقل شود. پرسنلی که در فارم‌های مختلف مشغول به کار هستند، بیماری‌ها را از یک فارم به فارم دیگر انتقال می‌دهند.

لباس، چکمه و دست کارگران نیز می‌توانند منشاء آلودگی‌ها باشند.

۷- وسایل و تجهیزات:

در صورت آلوده بودن وسایلی مانند کیسه‌های بکار رفته برای جابجایی و یا ذخیره سازی دان و یا مواد اولیه، این آلودگی به مواد غذایی منتقل می‌شود.

بیل و سایر وسایلی که در حین تخلیه، جابجایی و تولید به‌کار می‌روند نیز می‌توانند باعث آلودگی مواد شوند.

۸- عوامل طبیعی مانند باد، گرد و خاک و باران:

اسپورها توسط باد و یا گرد و خاک نیز منتقل می‌گردند و باران هم با فراهم آوردن رطوبت مناسب محیط را برای رشد و تکثیر میکروارگانیسم‌‌ ها مهیا می‌سازد.

 

نانوسیل و نقش آن در ضدعفونی دان :

با توجه به اهمیت آلودگی‌های میکروبی دان اجرای راهکارهای مناسب برای مقابله با این الودگی‌ها ضروری به نظر می‌رسد.

اجرای دقیق و کامل اصول بهداشتی در حمل ونقل، تولید و ذخیره سازی دان کمک قابل توجهی در پیشگیری در بروز آلودگی‌ ها می‌نمایند.

راهکار دیگر ضدعفونی دان و یا مواد اولیه تشکیل دهنده آن می‌باشد. می‌دانیم که ضدعفونی مواد غذایی با هر ماده ضدعفونی کننده‌ای مقدور نبوده و ماده مورد نظر باید خصوصیات ویژه‌ای داشته باشد.

محلول ضدعفونی کننده نانوسیل ضدعفونی کننده‌ای منحصر به‌فرد بوده که طیف اثر وسیع به همراه عملکرد بسیار سریع، درجه سلامت بالا و قابلیت تجزیه در محیط زیست، آن را ضدعفونی کننده‌ای متمایز و برتر در مقایسه با سایر ضدعفونی کننده‌ها نموده که قابلیت استفاده بر روی مواد غذایی را دارد.

نانوسیل با اثر قوی بر روی میکروارگانیسم‌ها، قارچ‌ها و سموم قارچی باعث از بین رفتن آن‌ها گردیده و دان سالم را در اختیار طیور قرار می‌دهد. ترکیبات اصلی نانوسیل ترکیبی از پراکسیدهیدروژن و یون نقره  بوده که به تنهایی قادر به از بین بردن ویروس‌‌ها، باکتری‌ها و قارچ‌ها  می‌باشد.

 مراجع رسمی در دنیا از قبیل EPA وFDA  استفاده از نانوسیل بر روی مواد غذایی جهت کنترل و کاهش آلودگی میکربی و قارچی و بی اثر کردن افلاتوکسین را تایید نموده‌اند.

 توجه به این نکته ضروری است که نانوسیل تاثیر منفی بر اجزای دان ندارد و پس از  استفاده از نانوسیل هیچ گونه مواد سمی یا سرطانزا در محصول نهایی باقی نخواهد ماند. با استفاده از نانوسیل از انتقال آلودگی‌های دان به داخل آسیاب، میکسر و بالابر  و تکثیر میکروارگانیسم‌ها در این مکان‌ها جلوگیری می‌گردد. ضدعفونی تجهیزات ساخت دان نیز با محلول نانوسیل امکان پذیر است.

استفاده از نانوسیل با غلظت‌های ۵-۲ %  کاهش قابل توجهی در مقدار آفلاتوکسین موجود در نمونه‌های ذرت مورد آزمایش را نشان داده است.

علاوه بر آن آزمایشات نشان داده‌اند که اسپری محلول نانوسیل بر روی ذرت از آلودگی به قارچ و آفلاتوکسین پیشگیری می‌نماید.

ضدعفونی با نانوسیل در مراحل مختلف:

حمل و نقل و تخلیه:

  • ضدعفونی کامیون‌های حمل دان و یا مواد اولیه با محلول نانوسیل ۲ % قبل از بارگیری.
  • با مه پاشی محلول نانوسیل ۵-۲ % به مقدار ۲۰-۱۰ لیتر به ازاء هر تن ذرت و یا دان آماده (بسته به میزان آلودگی) می‌توان آن‌ها را ضدعفونی نمود.

لازم به ذکر است که بهتر است مه پاشی بصورت لایه به لایه در هنگام تخلیه دان انجام گیرد تا تمامی آن با محلول نانوسیل آغشته شود.

انبار:

  •      پاکسازی و شستشو و ضدعفونی سقف، کف و دیوارهای انبار با اسپری نانوسیل ۲% .
  •      دان یا مواد اولیه موجود در انبار باید توسط دستگاه مه پاش محلول نانوسیل ۵-۲ %  به مقدار ۲۰-۱۰ لیتر به ازاء هر تن ذرت و یا دان آماده (بسته به میزان آلودگی) ضدعفونی گردد. بهتر است مواد به طریق ممکن  به‌هم زده شوند تا محلول نانوسیل به تمامی قسمت‌ها برسد.
  •      مه پاشی نانوسیل ۵/۰ تا ۱%  در محیط  انبار دان به میزان یک لیتر برای هر ۵۰ متر مکعب هفته ای یک تا دو بار (بسته به شرایط و احتمال ورود بیماری‌های حاد و واگیر دار).

تولید:

  • ضد عفونی قبل از اختلاط و آماده سازی دان:

ذرت‌هایی که برای آماده سازی دان مورد استفاده قرار می‌گیرند لایه به لایه  با محلول نانوسیل ۵-۲ %  به مقدار ۲۰-۱۰ لیتر به ازاء هر تن ذرت (بسته به میزان آلودگی) مه پاشی شوند و سپس به داخل مخلوط کن ریخته شوند.

برای ضدعفونی ذرت می‌توان روش غوطه وری در حوضچه‌های حاوی ۵-۲ %نانوسیل به مدت ۳۰ دقیقه را بکار برد.

* بهتر است ذرت‌هایی که به روش غوطه وری ضدعفونی شده اند هرچه سریعتر برای تهیه دان به‌کار روند.

  • اضافه کردن محلول نانوسیل در حین اختلاط دان:

در حین مخلوط شدن اجزاء تشکیل دهنده دان در داخل میکسر و با توجه به مدت زمان تعیین شده برای مخلوط کردن، محلول نانوسیل ۵-۲ %  به مقدار ۲۰-۱۰ لیتر به ازاء هر تن ذرت یا دان (بسته به میزان آلودگی) با فواصل مشخص به داخل مخلوط کن ریخته شود.

  • پاکسازی  و ضدعفونی تجهیزات ساخت دان (میکسر، آسیاب و …)حد اقل ماهی یکبار (اسپری و یا  غوطه وری در نانوسیل ۲%).
  • پاکسازی و شستشو و ضدعفونی سقف، کف و دیوارهای سالن تولید دان (اسپری نانوسیل ۲%).

سالن مرغداری:

  • پاکسازی مرتب دانخوری‌ها و تراف‌های دانخوری و ضد عفونی سطوح آن‌ها در فواصل زمانی مشخص با نانوسیل ۲% (چنانچه غوطه وری به مدت ۲۰ دقیقه صورت بگیرد بهتر است و در غیر این صورت  اسپری شود).

 

پرسنل:

  • ضدعفونی لباس و چکمه کارگران با نانوسیل ۲ % و ضدعفونی دست پرسنل با فوم سانوسیل.

 

وسایل و تجهیزات:

  • وسایلی که قابلیت غوطه وری را دارند به مدت ۲۰ دقیقه در نانوسیل ۲ % قرار دهید و در مورد دیگر وسایل از اسپری نانوسیل ۲ % استفاده نموده و اجازه دهید که خشک شوند.

 

سایر اقدامات:

علاوه بر اجرای صحیح عملیات ضدعفونی، برخی اقدامات در حفظ بیوسکیوریتی فارم‌ها کمک خواهند کرد از جمله:

  • اختصاصی نمودن کامیون‌های حمل و نقل برای دان و مواد اولیه ساخت دان.
  • استفاده از پوشش‌های مناسب بر روی موادی که بصورت فله حمل می‌شوند.
  • ایجاد شرایط مناسب برای کنترل رطوبت و دما در انبارهای نگهداری.
  • استفاده از راهکار‌های مناسب جهت جلوگیری از ورود حشرات، جوندگان و پرندگان به داخل انبار و سالن‌های ساخت دان (از جمله نصب توری  برای پنجره‌ها و درهای ورودی).
  • اختصاصی نمودن وظایف پرسنل.
  • کنترل رفت و آمد پرسنل.
  • عدم انتقال دان از یک فارم به فارم دیگر.

نتیجه گیری:

همانطور که اشاره شد دان نقش بسیار مهمی در بحث امنیت زیستی (بیوسکیوریتی) دارد و اجرای کلیه اقدامات پرهزینه جهت ضدعفونی قسمت‌های مختلف در مرغداری‌ها بدون توجه به سلامت دان مصرفی بی نتیجه خواهد بود و به تنهایی نمی‌تواند تضمینی برای حفظ سلامت در فارم‌ها باشد.

سلامت دان و اجرای عملیاتی در خصوص سالم سازی آن شاید در ابتدا امری هزینه بر به نظر برسد و موجب شود که مسئولین نسبت به اجرای آن اقدامی انجام ندهند ولی با توجه به موارد ذکر شده در یک محاسبه ساده می‌توان از اهمیت و جایگاه مهمی که سالم سازی دان در صنعت پرورش طیور دارد اطلاع حاصل کرد.

شیرین زمردیان

عضو بخش تحقیق و توسعه گروه کیمیافام

اثر کوآنزیم کیو تِن (Q10) در کاهش مرگ و میر ناشی از آسیت در نیمچه‌های گوشتی

خلاصه: در این مطالعه تأثیر مکمل حاوی کوآنزیم کیو تِن (Co Q10) بر روی عملکرد رشد و آسیت در نیمچه‌های گوشتی بررسی گردید. یکصد و هشتاد جوجه نیمچه گوشتی یک روزۀ نر بصورت تصادفی در سه گروه و هر گروه ۶ دسته، تقسیم و جای داده شدند. از روز هشتم به جیره آنها به ترتیب به میزان‌های صفر، ۲۰ و ۴۰ میلیگرم/کیلوگرم از مکمل Co Q10 اضافه گردید. از روز ۱۵ الی ۲۱ کلیه جوجه‌ها در معرض دمای ۱۵ الی ۱۸ درجه سانتیگراد قرار داده شدند تا زمینه بروز آسیت در آنها ایجاد شود. متوسط مصرف خوراک و ضریب تبدیل در گروه‌ها به تفکیک در طی هفته اول تا سوم، هفته سوم تا ششم و هفته اول تا ششم اندازه گیری شد. نتایج نشان داد مصرف مکمل Co Q10 در عملکرد رشد هیچگونه تأثیری نداشته اما مرگ و میر ناشی از آسیت کاهش یافت (P≤۰٫۰۵). شکنندگی اسمزی گلبول‌های قرمز (Erythrocyte osmotic fragility) یا EOF در گروهی که با ۴۰ میلیگرم/کیلوگرم مکمل Co Q10 تغذیه شده بودند نسبت به گروه کنترل بطور معناداری کاهش پیدا کرد، اما درطول درمان هیچگونه تغییر معناداری در میزان گلبول‌های قرمز خون (PCV) مشاهده نگردید. فشار دیاستولی شریان ریوی بطور معناداری در روز ۳۶ کاهش پیدا کرد، اما هیچ تغییر معناداری در فشار بطن راست (RVP)، فشار سیستولی شریان ریوی و حداکثر میزان تغییرات در فشار داخلی بطن راست (±dp/dtmax)، مشاهده نگردید. شاخص آسیت قلبی (Ascites heart index) یا AHI بطور معناداری در گروه تغذیه شده با ۴۰ میلیگرم/کیلوگرم مکمل Co Q10 کاهش پیدا کرد. نتایج این تحقیق اشاره دارد که مکمل Co Q10 اثر سودمندی در کاهش مرگ ومیر ناشی از آسیت در نیمچه‌های گوشتی دارد و بنظر می‌رسد مصرف ۴۰ میلیگرم/کیلوگرم ازاین مکمل در مقایسه با مصرف ۲۰ میلیگرم/کیلوگرم موثرتر است.

مقدمه:

کوآنزیم Q (2و۳ دی متیل، ۵ متیل، ۶ پلی ایزوپرن پارابنزوکوئینون، یوبی‌کینون) در غشای همه سلول‌ها موجود است (کالن و همکاران – ۱۹۸۷). کوآنزیم Q10 (Co Q10 ubiquinone) در بسیاری از سلول‌های پستانداران یافت می‌شود و از نظر ساختمانی شامل یک بخش اکسیداسیون و احیاء کوئینوئید فعال و یک زنجیر جانبی آبگریز متشکل از ۱۰ واحد ایزوپرنوئید است. به عنوان یک ترکیب محلول در چربی در غشای درونی سلول و همچنین در میتوکندری دیده می‌شود. Co Q10در زنجیر تنفسی میتوکندری و در جذب ونقل و انتقال الکترون به اکسیژن شرکت کرده و همزمان، با کاهش پروتون، موجب پیشبرد سنتز ATP می‌شود (بِیِر، ۱۹۹۲؛ ارنستر و دالنر، ۱۹۹۵). کوآنزیم Q10 بطور موثر از اکسیداسیون چربی، پروتئین و DNA جلوگیری نموده و بطور مداوم توسط یک سیستم احیا درون سلولی، بازسازی می‌شود (آندره و همکاران؛ ۱۹۹۸). یوبی کینول، فرم ساده Co Q10، می‌تواند به عنوان یک آنتی اکسیدان مهم برای محافظت غشاء‌های بیولوژیکی بافت‌ها و اجزاء فرعی سلولی در برابر آسیب‌های پراکسیداتیو عمل نماید (تاکاهاشی و همکاران، ۱۹۹۳؛ فورسمارک، آندره و همکاران، ۱۹۹۷). در غشاء‌های مختلف و سرم، میزان فرم کوئینول بسته به وضعیت متابولیکی بافت‌های حیوانی، بین ۳۰ تا ۹۰ درصد است. (یاماموتو و یاماشیتا، ۱۹۹۷).

کاربردهای درمانی Co Q10 عمدتاً بر درمان کمکی بیماری‌های قلبی از قبیل نارسایی قلبی احتقانی، کاردیومیوپاتی و اختلالات میتوکندری متمرکز شده است (یامامورا، ۱۹۷۷؛ شافنر و همکاران، ۱۹۸۹). کوآنزیم Q10 می‌تواند عملکرد عضله قلب را در انسان به میزان قابل توجهی بدون هرگونه عوارض جانبی شناخته شده، بهبود بخشد (لانگسجون و لانگسجون، ۱۹۹۹) و شبیه یک ماشه برای فعال کردن آزادسازی انرژی در میتوکندری‌های روبه زوال عمل می‌نماید (یامامورا، ۱۹۷۷). زمانی که در سندرم ایسکمی ناشی از برقراری مجدد جریان خون، التهاب و سایر فرآیندهای پاتولوژیک، میزان Co Q10 بافتی کاهش می‌یابد، استفاده از مکمل Co Q10 می‌تواند سودمند باشد (تریبل و همکاران، ۱۹۹۴؛ آپستون و همکاران، ۱۹۹۷؛ حرامکی و همکاران، ۱۹۹۸). اثرات سودمند مکمل Co Q10 در بیماران دارای مشکلات قلبی عروقی (مورتِنسِن، ۱۹۹۳)، فشار خون بالا (مونتالدو و همکاران، ۱۹۹۱) و انسدادهای مزمن ریوی (فوجیموتو و همکاران، ۱۹۹۳)، نشان داده شده است.

آسیت (یکی از شایع ترین بیماری‌های متابولیک در نیمچه‌های گوشتی)، باعث تلفات زیاد و زیان‌های هنگفت مالی برای پرورش دهندگان مرغ گوشتی در سراسر جهان شده است. خسارت جهانی ناشی از آسیت به حدود ۱ میلیارد دلار در سال می‌رسد (مکسول و روبرتسون، ۱۹۹۷). آخرین تحقیقات در خصوص علت بروز آسیت در جوجه‌ها بر سه جنبه متمرکز شده است: (۱) فشار خون ریوی بالا (۲) آسیب‌های متفرقه قلبی و (۳) انواع آسیب‌های سلولی ناشی از اختلالات اکسیژن (کوریه، ۱۹۹۹). احتمالاً فشارخون ریوی بالا شایع ترین علت آسیت است (جولیان، ۱۹۹۳) و دلیل بیماری زایی آن ناشی از بالا بودن میزان سوخت وساز پایه ناشی از بسیاری از عوامل مانند سرما و فعالیت و پرکاری تیروئید است. اعتقاد بر این است که پراکسیداسیون چربی داخل غشاء سلولی ناشی از اختلالات اکسیژن، نقش مهمی در علت و سبب شناسی آسیت بازی می‌کند (بُج و وایدمن، ۱۹۹۵؛ کُری، ۱۹۹۹). ناکامورا و همکاران (۱۹۹۶) نیمچه‌های گوشتی را با یک جیره غذایی با ۴۰ میلیگرم/کیلوگرم کوآنزیم Q10 (دارای زنجیر آبگریز با ۹ واحد ایزوپرونوئید) تغذیه کرده و نشان دادند جیره همراه با مکمل Co Q10 در کاهش بروز آسیت در نیمچه‌های گوشتی مفید فایده است. این محققین اظهار می‌کنند امکان جلوگیری از آسیت در جوجه‌های گوشتی با جیره تکمیل شده با یوبی‌کینون وجود دارد. هدف این مطالعه بررسی تأثیر جیره حاوی مکمل Co Q10 در عملکرد رشد، میزان بروز آسیت و مرگ و میر ناشی از آن در نیمچه‌های گوشتی و مکانیسم‌های اساسی امکان پذیر، بوده است.

مواد و روش کار

پرنده‌ها و جیره غذایی

یکصد و هشتاد جوجه نیمچه گوشتی نر یک روزه که از یک هچری محلی تهیه شده بود، بصورت تصادفی به سه گروه درمانی تقسیم و هر گروه در ۶ قفس ۱۰ تایی قرار داده شدند. از روز اول الی روز هفتم تمامی جوجه‌ها با جیره پایه تغذیه شدند، از روز ۸ جیره‌هایی با مکمل Co Q10 به میزان صفر، ۲۰ و ۴۰ میلیگرم/کیلوگرم داده شد. مکمل Co Q10 از شرکت “سومیت اَگرو اینترناشنال ژاپن” تهیه شده بود. ترکیب و میزان مواد مغذی تشکیل دهنده رژیم غذایی پایه در جدول ۱ نشان داده شده است.

مدیریت

جوجه‌های گوشتی به مدت ۴۷ روز و با دسترسی آزاد به آب و غذا در قفس‌ها قرار داده شدند. درجه حرارت در روزهای ۱، ۳ و ۵ به ترتیب ۳۳، ۵/۳۲ و ۳۲ درجه سانتیگراد بود و سپس در روزهای دیگر به مرور کاهش داده شد تا در روز ۱۴ به ۲۸ درجه سانتیگراد رسید. میزان رطوبت بین ۶۰ الی ۶۵ درصد نگهداری شد. برای ایجاد آسیت از روز ۱۵ الی روز ۲۱ با کم کردن هیترها، تمامی جوجه‌ها در معرض دمای پائین قرار گرفتند (در روز حداکثر ۱۸ درجه سانتیگراد و در شب حداقل ۱۵ درجه سانتیگراد). بعد از آن حرارت در ۱۷ الی ۲۰ درجه سانتیگراد حفظ می‌شد و میزان رطوبت در زمان باقیمانده تحقیق، بین ۵۰ الی ۶۰ درصد بود. مشاهدات روزانه برای ضبط موارد وقوع آسیت و مرگ و میر تهیه شد. تشخیص آسیت به مشاهده علایم زیر بستگی دارد: (۱) هیپرتروفی بطن راست، سستی عضله قلب (۲) کبد متورم و سفت (۳) وجود مایع روشن، زرد و کلوئیدی در حفره شکمی.

 

نمونه برداری و محاسبات

در روز ۲۱ و ۴۲ میانگین وزن بدن، میانگین غذای مصرف شده، افزایش وزن وضریب تبدیل غذایی تعیین گردید. در روزهای ۱۵، ۲۲، ۲۹، ۳۶، ۴۳ و ۴۷ از هر قفس یک جوجه انتخاب شد و برای اندازه گیری PCV و EOF (شکنندگی اسمزی گلبول‌های قرمز) مقدار ۲ میلی لیتر خون در لوله‌های محتوی هپارین از آنها گرفته شد. PCV توسط سانتریفوژهای هماتوکریت (جِین، ۱۹۸۶) و EOF با اصلاحاتی در روش Dacie (بافنشتین و همکاران، ۲۰۰۱) انجام گرفت. بطور خلاصه، ۲۰ میکرولیتر خون هپارینه تازه به لوله‌هایی حاوی ۵ میلی لیتر محلول PBS در سه غلظت (۱/۰، ۵/۰ و ۹/۰ درصد)، اضافه شد. لوله‌ها کاملاً مخلوط شده و به مدت نیم ساعت در دمای اتاق (۲۴ درجه سانتیگراد) نگهداری شدند. مجدداً مخلوط شده و سوسپانسیون به مدت ۵ دقیقه و با ۲۰۰۰ دور در دقیقه سانتریفوژ شد. سپس ضمن استفاده از لوله حاوی نمونه دارای ۹/۰% PBS به عنوان شاهد، مایع فوقانی لوله‌ها توسط اسپکتروفوتومتر، در ۵۴۰ نانومتر قرائت شد. شکنندگی اسمزی گلبول های قرمز (EOS)، به شرح زیر توصیف شد:

میزان همولیز (%) = ۱۰۰ × (مقدار OD در غلظت ۱/۰% PBS/ مقدار OD در غلظت ۵/۰%  PBS)

در روزهای ۲۲، ۳۶ و ۴۳، بصورت تصادفی یک جوجه از ۴ قفس (۴ از ۶) انتخاب و بصورت قطع نخاع از محل گردن، کشته شد. سپس قلب و طحال جدا و توزین شدند. همچنین بطن راست و مجموع هردو بطن برای اندازه گیری نسبت آنها به وزن بدن و محاسبه شاخص آسیت (AHI)، توزین شدند. (هاچزمایر و دی رویک، ۱۹۸۶).

در روزهای ۲۲ و ۳۶، برای اندازه گیری و تعیین فشارخون بطن راست (PVR)، فشارخون شریان ریوی (PAP) و حداکثر میزان تغییرات در فشار داخلی بطن راست  (±dp/dtmax)، قبل از کشتن پرنده‌ها با روشی جدید و اصلاح شده، یک کاتتر در بطن راست قرار داده شد. جوجه‌ها به پشت بر روی میز جراحی قرارداده شده و با تزریق محلول ۵% کلرید  پروکائین در میانه سمت راست گردن، بیهوش شدند. سپس پوست بریده و بافت همبند زیر جلدی از هم جدا و اعصاب واگوسمپاتیک موازی با ورید حلقی (jugular vein) کنار زده شد، ورید حلقی با نخ لیگاتور شده و یک شکاف کوچک بر روی آن ایجاد و از طریق آن شکاف یک کاتتر پلاستیکی پلی اتیلن وارد شد. کاتتر به آرامی به جلو رانده شد تا بعد از ورود حدود ۵ سانتیمتر به ورید اجوف فوقانی (precaval vein)، حدود ۵/۵ سانتیمتر به دهلیز راست، حدود ۵/۶ الی ۷ سانتیمتر به بطن راست و حدود ۵/۷ الی ۸ سانتیمتر به شریان ریوی، برسد. سیگنال‌های فشار از طریق یک حسگر که با سطح حساسیت قلب جوجه‌ها تنظیم شده بود به کامپیوتر دستگاه پلی گراف ارسال و بر روی مانیتور دیده می‌شد. این تحقیق مطابق با دستورالعمل‌های اخلاقی (احترام به حقوق حیوانات) انجام شد.

تجزیه و تحلیل آماری

داده ها بصورت انحراف معیار± میانگین بیان شدند. از روش GLM ، ANOVAیک طرفه و آزمون دانکن استفاده شد و برای تجزیه و تحلیل آماری نرم افزار SPSS (ورژن ۱۰) به کار رفت. سطح احتمال P≤۰٫۰۵ از نظر آماری معنی دار در نظر گرفته شد.

 

نتایج

مکمل Co Q10اثر معنی داری بر میانگین مصرف خوراک، افزایش وزن و ضریب تبدیل در جوجه‌های گوشتی در طی هفته‌های صفر الی ۳، ۳ الی ۶ و صفر الی ۶  نداشت (جدول شماره ۲). وزن نسبی قلب (نسبت وزن قلب به وزن بدن) در گروه با جیره حاوی ۲۰ میلیگرم/کیلوگرم CO Q10 در ۴۳ روزگی بطور معنی داری بالاتر از گروه کنترل بود (P≤۰٫۰۵)، در حالیکه تغییری در وزن نسبی طحال نداشت(جدول شماره ۳).

میزان مرگ ومیر در جدول ۴ نشان داده شده است. مرگ و میر ناشی از آسیت بطور معنی داری بالاتر از مرگ ومیر ناشی از عوامل دیگر بود(P≤۰٫۰۵). همچنین میزان مرگ ومیر در  گروه‌هایی که جیره حاوی مکمل CO Q10 را دریافت کرده بودند بطور معنی داری کمتر از گروه شاهد بود (۵% در برابر ۶۷/۲۷%) (P≤۰٫۰۵).

 

 

 

جدول ۵ و شکل ۱ نشان داد PCV جوجه‌های گوشتی از روز ۱۵ الی ۳۶ افزایش و در روز ۴۳ کاهش پیدا کرده است، بر خلاف انتظار مکمل CO Q10 اثر معنی داری در کاهش این فاکتور نداشته است. جدول ۵ وشکل ۲ نشان داد که EOF در جوجه‌های گوشتی با بالا رفتن سن کاهش یافته و با مصرف ۴۰ میلیگرم/کیلوگرم CO Q10 در جیره غذایی، میزان EOF کاهش معنی داری داشته است (P≤۰٫۰۵).

 

جدول ۶ نشان می‌دهد که جیره حاوی ۴۰ میلیگرم/کیلوگرم CO Q10، فشار خون دیاستولیک شریان ریوی (PADP) را به طور معنی داری، در روز ۳۶ کاهش می‌دهد، اما در RVP (شامل فشار خون سیستولیک و دیاستولیک)، فشار سیستولیک شریان ریوی(PASP) و ±dp/dtmax هیچ تغییری دیده نشد.

نتایج حاصله در جدول ۷، نشان داد مصرف مکمل CO Q10 در مقایسه با گروه شاهد موجب کاهش معنی داری در AHI (شاخص آسیت قلبی) شد (P≤۰٫۰۵). علاوه بر این به نظر می‌رسد مصرف ۴۰ میلیگرم/کیلوگرم در مقایسه با مصرف ۲۰ میلیگرم/کیلوگرم تأثیر بیشتری در کاهش AHI دارد.

بحث

در تحقیق حاضر، بخوبی نشان داده شد که جیره ای با مکمل Co Q10 بطور قابل توجهی مرگ و میر ناشی از آسیت را در جوجه‌های گوشتی کاهش داد (جدول شماره ۴). دُز موثر Co Q10 ممکن است حداقل ۲۰ میلیگرم/کیلوگرم باشد. این نتایج مطابق با گزارش های قبلی ناکامورا و همکاران (۱۹۹۶) بود که با مکمل CoQ9، آنالوگی از Co Q10، آزمایش شده بود. در مطالعه حاضر اثر پیشگیری کننده Co Q10 همراه با کاهش EOF (شکنندگی اسمزی گلبول قرمز) و AHI (شاخص آسیت قلبی) پشتیبانی می‌شود (شکل شماره ۲ و جدول شماره ۷).

PCV بالاتر، نشان دهنده ویسکوزیته بالاتر خون است که گفته می‌شود یکی از علل آسیت می‌باشد (جولیان، ۱۹۹۳)، اما در این تحقیق هیچ تغییر معنی داری بین گروه‌های با جیره حاوی مکمل Co Q10 و گروه کنترل مشاهده نشد. بنظر می‌رسید Co Q10 هیچ تأثیری بر روی تعداد گلبول‌های قرمز ندارد. شکنندگی اسمزی گلبول‌های قرمز (میزان همولیز گلبول قرمز در محلول هیپوتونیک) از تقسیم حداکثر شکنندگی اسمزی (در ۱/۰% PBS) بر متوسط شکنندگی اسمزی (در ۵/۰% PBS) محاسبه می‌شود. EOF میزان توسعه پذیری غشاء گلبول‌های قرمز وهندسه سلولی را نشان می‌دهد (قارایبه و همکاران، ۱۹۹۳). پایین بودن  EOF موجب محافظت از ساختار، توسعه پذیری غشاء و شکل هندسی سلول گلبول‌های قرمز می‌شود که ممکن است مربوط به یوبی‌کینول (Co Q10­ H)، فرم ضعیفتر یوبی‌کینون (CO Q10)، باشد که غالباً در خون وجود داشته و به عنوان یک آنتی اکسیدان عمل می‌کند.

کاهش EOF قبل از بیست و نهمین روز تجویز مکمل CO Q10، برجسته‌تر بنظر می‌رسد که ممکن است مربوط به جذب CO Q10، مقدار آن در بافت و یا سن پرندگان باشد. همانطور که در مطالعات دیگر شرح داده شده است (ژانگ و همکاران، ۱۹۹۵؛ روزنفلدت و همکاران، ۱۹۹۶؛ ابراهیم و همکاران، ۲۰۰۰)، جذب CO Q10 در جوجه های گوشتی هنوز باید مورد بررسی قرار گیرد.

شاخص آسیت قلبی (نسبت وزن بطن راست به وزن کل هر دو بطن) که به عنوان یک نشانگر حساس قبل از اینکه در معرض افزایش فشار خون ریوی قرار بگیرد پیشنهاد شده است (بورتون و همکاران، ۱۹۶۸). جوجه‌های گوشتی با AHI کمتر از ۲۷/۰ و بدون وجود مایع در محوطه شکمی، به عنوان عادی در نظر گرفته شد، در حالیکه جوجه‌هایی با AHI بیشتر یا مساوی ۳۰/۰ همراه با مایع در محوطه شکمی، به عنوان جوجه‌هایی با فشار خون ریوی بالا در نظر گرفته شد (کاتون و همکاران، ۲۰۰۱). مطالعه حاضر نشان داد که مکمل Co Q10موجب کاهش معنی دار AHI در مقایسه با گروه کنترل گردید (P≤۰٫۰۵)، مصرف ۴۰ میلیگرم/کیلوگرم در مقایسه با مصرف ۲۰ میلیگرم/کیلوگرم موثرتر است. این مسئله موجب مطرح کردن این ایده توسط آزوما و همکاران (۱۹۸۵) شد که Co Q10 از طریق کاهش و آهسته نمودن پتانسیل‌های عمل، موجب کاهش فشار کاری بر روی عضلات قلب وحفاظت از قلب می‌گردد.

همچنین اعتقاد بر این است که در جوجه‌های گوشتی افزایش میزان PAP با میزان آسیت در ارتباط مستقیم است (جولیان، ۱۹۹۳). در این مطالعه اندازه گیری RVP و PAP مطابق روش‌های کیائو و همکاران (۱۹۹۸) و گوتری و همکاران (۱۹۸۷) انجام شد. نتایج نشان داد با مصرف ۴۰ میلیگرم/کیلوگرم Co Q10 در جیره غذایی، تنها فشارخون دیاستولیک شریان ریوی به مقدار قابل توجهی کاهش یافت. اما همانطور که قبلاًمشاهده شد میزان کاهش RVP، فشار سیستولیک شریان ریوی و ±dp/dtmax چندان قابل  توجه نبود (کیائو و همکاران، ۱۹۹۸؛ وایدمن و همکاران، ۱۹۹۶). این تفاوت ممکن است به علت دماهای مختلف محیط و میزان خوراک و یا به علت تغییر گلبول‌های قرمز درست قبل از افزایش PAP در اثر مواجهه با استرس کاهش دما، باشد.

 عملکرد رشد (جدول شماره ۲)، شامل متوسط مصرف خوراک، افزایش وزن و ضریب تبدیل غذایی،  نشان دهنده هیچ تغییر معناداری بین گروه‌های درمانی نیست. با اینحال وزن نسبی قلب (جدول شماره ۳) در گروهی که با ۲۰ میلیگرم/کیلوگرم مکمل Co Q10 تغذیه شده بودند از گروه‌های دیگر بالاتر بود. نتیجه همراستا با مطالعه ناکامورا و همکاران (۱۹۹۶) بود. دلیل آن ممکن است ناشی از مزایای مکمل Co Q10 در تولید بیشتر ATP، تأمین انرژی کافی برای عضله قلب و رشد سلول‌های عضلانی قلب باشد.

در شرایط درجه حرارت پایین محیط، جوجه ها مجبور به افزایش سوخت وساز (متابولیسم) و مصرف غذای بیشتر بوده و برای رفع نیازهای متابولیک به گلبول های قرمز بیشتری برای انتقال اکسیژن احتیاج دارند. هنگامی که توسعه غشاء گلبول‌های قرمز و هندسه سلولی تغییر می‌کند، نقل وانتقال اکسیژن کاهش می‌یابد و باعث نارسایی در برون‌ده قلبی می‌شود، میزان ورود خون به بطن راست افزایش می‌یابد و در ادامه نارسایی قلبی، احتقان کبد و بروز آسیت را بدنبال خواهد داشت. مکمل کوآنزیم Q10 برای تولید ATP، تأمین انرژی کافی برای عضله قلب و افزایش وزن نسبی قلب مفید است. یوبی‌کینول که شکل ضعیفتر Co Q10 است، به عنوان یک آنتی اکسیدان می‌تواند از ساختمان غشاء گلبول قرمز محافظت کرده، توانایی تغییر شکل دادن و نقل و انتقال اکسیژن را در گلبول های قرمز افزایش داده و در نتیجه مرگ و میر ناشی از آسیت را کاهش دهد. تحقیقات بیشتری برای تعمیم این فرضیه احتیاج است.

بطور خلاصه، این تحقیق تأثیر رژیم غذایی حاوی Co Q10 را در جلوگیری از بروز آسیت در جوجه‌های گوشتی جوان را تأیید می‌نماید. احتمالاً Co Q10 ساختمان و غشاء سلول ها را در برابر پراکسیداسیون محافظت کرده و به این ترتیب ضمن تأمین سلامتی سلول‌های عضلانی قلب و گلبول‌های قرمز، مقاومت آن‌ها را در برابر استرس‌های متابولیک افزایش می‌دهد.

تشکر و قدردانی

مولف از شرکت سومیت اگرو اینترناشنال ال.تی.دی ژاپن برای لطف آنها در تأمین کوآنزیم Q10 و جیسون‌سی.اچ از دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی برای نظرات و پیشنهادات خود در طول آماده سازی مقاله، تشکر و قدردانی می‌نماید.

     ترجمه: دکتر محمد تقی وزوایی

      عضو بخش علمی گروه دارویی کیمیافام

منبع:

Reduction of Ascites Mortality in Broilers by Coenzyme Q10

A. L. Geng, Y. M. Guo, and Y. Yang

Department of Animal Nutrition and Feed Science, College of Animal Science and Technology,

China Agricultural University, Beijing 100094, P. R. China

سیستم­های گرمایشی در مرغداری­ها

 

      از زمان شکل‌گیری صنعت مرغداری، همواره دغدغه تأمین گرما برای جوجه ­ها به خصوص در دو هفته ­ی اول بعد از تفریخ از تخم وجود داشته است. یک سیستم گرمایشی مناسب باید به خوبی از عهده ­ی گرم کردن جوجه ­ها برآید و از نظر اقتصادی نیز به صرفه باشد. در مجموع  یک سیستم گرمایشی خوب، باید برای تامین حرارت مورد نیاز توان کافی داشته باشد; از نظر هزینه‌های­ اولیه و منبع انرژی مصرفی مقرون به صرفه باشد; کنترل، رسیدگی و سرویس آن ساده باشد و استانداردهای ایمنی لازم را برای کارکنان و جوجه‌ها داشته باشد.

    گرمای مورد نیاز یک سالن مرغداری به دو روش، از طریق سیستم­ های گرمایشی مرکزی و یا استفاده از سیستم ­های گرمایشی موضعی یا غیرمرکزی تأمین می­شود. سیستم‌های گرمایشی مرکزی، عمدتاً برای گرم‌کردن تمامی فضای سالن  مرغداری به کار می‌روند و می‌توان از آن‌ها در مناطقی که دمای هوا معتدل و یا گرم است، حتی در روزهای ابتدایی دوره ­ی پرورش، برای تأمین حرارت مورد نیاز جوجه‌ها استفاده نمود. عموماً استفاده از این روش در مناطقی که سردسیر هستند مقرون به صرفه نیست و به نوعی اتلاف انرژی محسوب می‌شود.  روش دیگر استفاده از سیستم‌های گرمایشی موضعی است. از این روش عمدتاً در دو هفته ­ی اول دوران پرورش جوجه‌ها برای تأمین دمای مورد نیازشان استفاده می‌شود. از سیستم‌های گرمایش مرکزی و موضعی می­توان به طور هم‌زمان و تلفیقی استفاده نمود.

 

انواع سیستم‌های گرمایشی

 

سیستم گرمایش موضعی

     معروف‌ترین آن‌ها مادر مصنوعی با سوخت فسیلی می‌باشد (تصویر ۱). اجزای مادر مصنوعی به طور کلی شامل چترمادرمصنوعی، منبع تولید حرارت از سوخت و قلاب آویز یا چهارچوب می ­باشد. مادر­های مصنوعی یا به صورت آویز از سقف در سالن جای می­ گیرند و یا در روی یک چهارپایه بر روی بستر قرار گرفته و یا در انواع لوله ­های آب داغ، در نزدیکی کف بستر قرار دارند. مادرهای مصنوعی بر اساس نوع سوخت مصرفی به انواع مادرهای گاز سوز، برقی، گازوئیل سوز، با لامپ UV و مادر مصنوعی با استفاده از لوله‌های محتوی آب گرم در نزدیکی کف سالن تقسیم می­شوند. چتر مادر مصنوعی به منزله­ ی­ یک صفحه تابشی عمل می ­نماید و گرمای تولیدی را به سمت جوجه و بستر هدایت می­ کند. در حقیقت چتر مادر مصنوعی کار متمرکز کردن حرارت به روی جوجه را برعهده دارد.

انتخاب یک مادر مصنوعی مناسب بر اساس سوخت مصرفی رایج در منطقه، هزینه ­های نگه­داری، میزان ایمنی و سلامت، نوع سالن مرغداری، تهویه، ضریب عایق حرارتی مصالح به کار رفته در ساخت سالن و آشنایی مرغدار با انواع مختلف مادر مصنوعی صورت می ­پذیرد.

 

تصویر۱، مادر مصنوعی گازسوز

 

مادر مصنوعی جهت پرورش جوجه ­های گوشتی، پولت ­های تخم­گذار و جوجه بوقلمون ­ها در دو هفته ­ی اول کاربرد دارد. دمای زیر مادر مصنوعی ۳۲-۳۰ و تحت این شرایط دمای کل سالن باید ۲۶-۲۴ درجه ­ی سانتی­گراد باشد. با افزایش سن جوجه ­ها دمای زیر مادر مصنوعی کاهش می­ یابد. در تنظیم دمای مادر مصنوعی بیش از دماسنج باید به وضعیت جوجه ­ها توجه کرد. در صورت فاصله گرفتن جوجه­ ها از مرکز مادر مصنوعی به سمت حصار اطراف،  باید دمای مادر مصنوعی را کاهش داد و در صورتی­که جوجه­ ها در زیر مادر مصنوعی تجمع کرده باشند نشان از دمای ناکافی زیر مادر مصنوعی است و تحت این شرایط باید دما را افزایش داد. در مجموع جوجه­ ها در زیر مادر مصنوعی باید توزیع یکنواختی داشته باشند.۲۴ ساعت قبل از ورود جوجه‌ها باید دمای سالن و مادر مصنوعی را به دمای مورد نیاز رساند. دمای مادر مصنوعی را همیشه باید در سطح جوجه کنترل نمود. ظرفیت مادر­های مصنوعی متفاوت است. چتر مادر مصنوعی بر حسب ظرفیت دستگاه دارای اندازه ­های متفاوتی می ­باشد. قطر چتر معمولا ۱/۵- ۱متر است. مادرهای مصنوعی استاندارد،  حدود ۵۰۰ قطعه جوجه را حمایت می­ کنند. برای اینکه جوجه ­ها از مادر مصنوعی فاصله نگیرند حصاری در اطراف مادر مصنوعی نصب می­ گردد. این حصار در فاصله ۸۰-۹۰ سانتیمتری از لبه ­ی مادر مصنوعی و در برخی منابع تا دو متر ذکر شده است. با بزرگ شدن جوجه­ ها، محوطه ­ی حصار هم بزرگ‌تر می­ شود. ارتفاع این حصار‌ها عموماً ۶۰-۵۰ سانتیمتر می ­باشد.

سیستم گرمایش کل سالن

در این روش تمام سالن گرم می‌شود. این کار هزینه ­بر است و سوخت بیشتری صرف گرم نمودن فضای خالی می ­شود. سیستم‌های گرمایشی معمولاً در داخل سالن نصب می ­شوند و یا هوای گرم به بوسیله ­ی هواکش دمنده وکانال به داخل سالن می ­رسد.

انرژی مورد نیاز این وسایل گرمازا از طریق گاز، گازوئیل، مازوت، نفت و برق تأمین می­ گردد. از جمله این سیستم‌ها که گرما را در کل سالن فراهم می­ کنند می ­توان از چهارشاخ، هیتر کوره ­ای و کابینتی، هیترهای موشکی و هیترهای تابشی نام برد.

 

گرم‌کننده چهارشاخ

در کشورمان در مرغداری ­های سنتی و نیمه سنتی از مادرهای مصنوعی گازی یا گازوئیلی قدیمی که به چهارشاخ معروف­ اند، استفاده می­ شود(تصویر۲). ساختار اصلی آن­ها در واقع منبع حرارتی است که توسط چهارپایه بر روی کف سالن قرار می­ گیرد. بعضاً از این گونه مادرهای مصنوعی برای گرمایش کل سالن و یا به عبارتی به عنوان سیستم گرمایش مرکزی نیز استفاده می‌شود که البته توزیع گرمای خوبی در کل سالن نخواهند داشت. از معایب این سیستم گرمایشی می‌توان به احتمال ایجاد جرقه و آتش ­سوزی در سالن، استفاده از اکسیژن سالن برای سوخت و بالابردن شانس ابتلای گله به عوارض ناشی از هیپوکسی، عدم امکان کنترل اتوماتیک دما در سالن و نیاز به صرف وقت و رسیدگی مداوم از سوی مرغدار یا کارگر، عدم توزیع یکنواخت گرما در سالن ، بازده پائین تبدیل سوخت به حرارت و اتلاف انرژی بسیار زیاد، کارا نبودن در سیستم تهویه ­ی تونلی و خاموش شدن مکرر و رها شدن گازهای سمی حاصل از سوخت در سالن در صورت عدم تعبیه ­ی دودکش برای دستگاه، اشاره نمود.

 

از مزایای استفاده از این سیستم، پائین بودن هزینه‌ی اولیه­، هزینه‌ی نگه‌داری کم و در دسترس بودن منبع انرژی مورد استفاده است. امروزه با آشنایی هر چه بیشتر قشر مرغدار با معایب استفاده از چهارشاخ، استفاده از این سیستم کم‌تر شده و در حال حاضر اکثر مرغداران از سیستم ­های با کارایی بالا و ایمن تر استفاده می‌کنند.

 

تصویر۲، یک چهارشاخ سنتی در سالن مرغداری 

 

 

 

هیتر کوره ­ای

هیترهای کوره ­ای از مشعل، دیگ فلزی، شبکه­ ای از لوله ­های موازی،  فن پرقدرت، ترموستات و تابلوی برق تشکیل شده‌اند.

حرارت ناشی از سوختن گاز یا گازوئیل این دستگاه، هوای ورودی را گرم نموده و با فشار یک فن پرقدرت این هوای گرم شده به داخل سالن هدایت می­ شود. هوای گرم با عمل چرخش در سالن حرارت را به نقاط مختلف سالن انتقال می­ دهد. این دستگاه در سیستم ­های تهویه تونلی کاربرد زیادی دارد. محفظه ­ی احتراق از لوله ­های هوای گرم جداست، لذا گاز حاصل از احتراق در کوره ­ی این وسایل وارد سالن نمی‌شود. به طور معمول کابینت و محفظه ­ی احتراق این دستگاه­ ها در پیش سالن و یا بیرون از سالن قرار داده می ­شود و بنابراین از اکسیژن سالن برای اشتعال استفاده نمی­ شود. البته کابینت را در برخی از مرغداری­ ها در خود سالن قرار می­دهند که این کار توصیه نمی­ شود. بیشتر مرغداری‌ها‌ی کشور از این نوع هیتراستفاده می‌‌کنند. برخی از این هیترها مشعل­ های دوگانه سوز دارند و قدرت گرمادهی مختلف دارندکه به۵۰ تا بیش از ۷۰۰ هزار کیلوکالری در ساعت می ­رسد(تصویر ۳).

 

تصویر۳، یک هیتر کابینتی با مشعل 

 

 

هیتر موشکی

هیترهای موشکی یا جت مسترها انواع دیگری از دستگاه ­های گرماساز هستند که از آنها در سالن مرغداری‌ها استفاده می­ گردد. ساختار آن­ها به شکل استوانه­ است که معمولا از سقف آویزان می­ گردند و با قدرت و توان مختلف در بازار موجود می‌باشند(تصویر۴). از نظر نوع مصرف سوخت انواع نفت سوز، گازسوز و گازوئیل سوز آن­ها موجود است. از جمله مزایای آن­ها دارا بودن سنسور­های حرارتی برای روشن و خاموش شدن اتوماتیک دستگاه بدون نیاز به کارگر است. قدرت پرتاب هوا در این سیستم به وسیله ­ی هواده ­های برقی (فن آکسیال یا سانتریفیوژی) به خوبی تأمین می­ گردد و هوای گرم را ۴۰ تا ۵۰ متر در طول سالن پرتاب می­ کنند. هیترهای موشکی در دو نوع اگزوز­دار و فاقد اگزوز عرضه می­ شوند که اکیدأ استفاده از انواع اگزوز دار آن توصیه می ­شود. زیرا گازهای سمی حاصل از سوخت را از طریق لوله ­ی اگزوز به بیرون از سالن انتقال می ­دهند. ضمنأ باید توجه نمود این دستگاه ­باید دارای لوله ­ای برای تأمین اکسیژن مورد نیاز برای اشتعال از بیرون مرغداری باشد. درگذشته که این لوله ­ی مجزا در نظر گرفته نشده بود، بعضاً مشکل آسیت و مشکلات دیگر در ارتباط با کمبود اکسیژن هوای داخل سالن و هایپوکسی پرندگان بروز می­ نمود. برخی مدل ­های قابل حمل یا پرتابل باک­دار از این سیستم نیز در بازار موجود است که از آنها می ­توان برای گرم نمودن قسمت‌های انتهایی سالن و نقاط کوری که دمایشان پائین­تر از سایر نقاط سالن می ­ماند، به طور موضعی استفاده نمود.

 

 

 تصویر۴، هیترموشکی،آویزان از سقف

 

سیستم­ گرمایش از کف

این سیستم ­ها در ابتدا برای گرم نمودن منازل و ساختمان­ ها برای مصارف انسانی طراحی گردید(تصویر ۵). استفاده از این سیستم در صنعت طیور جای بحث دارد. طیور به خصوص در سنین پائین بیشتر گرمای بدن خود را از طریق کلیه ­ها و ریه‌‌ها که در پشت بدن قرار دارند با محیط تبادل می­کنند. در طبیعت نیز مرغ مادر گرمای بدنش را به پشت جوجه‌های خود انتقال می­دهد وشاید به همین دلیل تأمین گرما از کف برای جوجه­های جوان کاری چندان منطقی نباشد ضمن اینکه در صورت گرمای زیاد از کف مشکلات ناشی از تبخیر زیاد از بستر نظیر بستر خشک، رطوبت زیاد هوای سالن و مشکلات مربوط به کف پای پرندگان می ­تواند بروز پیدا کند. از طرفی هزینه ­ی ساخت و نگه­داری این سیستم زیاد می­ باشد و در صورت بروز مشکل در حین پرورش، مشکلات نشت یابی و غیره را در برخواهد داشت.

 

 

 

 تصویر۵، مربوط به سیستم گرمایش از کف که بعداً توسط قطعات از پیش ساخته شده و یا سیمان مخصوص پوشیده می‌شوند.

 

سیستم ­های تابشی

این سیستم ­ها به جای گرم کردن و جابه جا کردن هوای گرم، گرما را مستقیم به بدن پرنده می­ تابانند. سیستم ­های تابشی لوله‌ای در دهه ­های اخیر ابداع شده ­اند و علاوه بر سالن ­های مرغداری در ورزشگاه­ها، پایانه ­ها و مراکز خرید در مناطق سردسیر کاربرد دارند(تصویر۶). این سیستم­ها به دلیل اینکه از یک مدار بسته جهت سوخت گاز در داخل خود بهره می­ برند دارای مزایای بسیاری هستند.

در این گرماسازها حرارت ناشی از سوخت گاز در داخل یک لوله با آلیاژ مخصوص حرکت می­کند و سبب داغ شدن سرتاسری لوله می­ گردد. اشعه ­ی مادون قرمز به وسیله­ ی فلزخاصی که در ساخت لوله ­های این دستگاه­ ها به کار رفته تولید و توسط صفحه ­ی انعکاس دهنده ­ای که در بالای  لوله­ ها تعبیه می ­شود به کف تابانده می­ شود. این سیستم حرارت بسیار سالم است و بهترین توزیع و پخش گرما را از بالا به پشت جوجه‌ها خواهد داشت. این سیستم هم اکنون در اکثر کشورهای پیشرفته و سردسیر دنیا نظیر کانادا و روسیه جهت گرمایش سالن ­های مرغداری مورد اقبال قرار گرفته و در سطح وسیعی جایگزین سیستم‌های گرماساز پیشین شده است. مقالات علمی نشان داده است که استفاده از این سیستم ­ها در مقایسه با منابع گرمایشی دیگر سبب کاهش ضریب تبدیل و افزایش سرعت رشد در ماکیان گوشتی می­ گردد. علاوه بر این، استفاده از این سیستم ­ها به جهت صرف انرژی کمتر سبب صرفه جویی در هزینه ­ها به میزان بسیار زیاد می ­شوند.

 

 

 تصویر۶، سیستم گرمایش تابشی لوله ­ای

منصور میاحی، استاد بهداشت و بیماری‌های پرندگان،دانشگاه شهید چمران اهواز

پژمان زمانی دهکردی، دستیار دکترای تخصصی بهداشت و بیماری‌های پرندگان،دانشگاه شهیدچمران اهواز

مصطفی قلی پورآذر، دستیاردکترای  تخصصی بهداشت و بیماری‌های پرندگان،دانشگاه شهیدچمران اهواز

منابع:

۱) زرقی حیدر، گلیان ابوالقاسم،. ابزارها و ماشین آلات پرورش طیور، ویرایش دوم، ۱۳۹۰، انتشارات موسسه ­ی آموزش عالی علمی کاربردی جهادکشاورزی، ص ۱۰۹ الی ۱۲۲٫

۲) ریاسی احمد، فتحی م. ح.، اصول طراحی و احداث ساختمان مرغداری، ۱۳۸۹، نشر آییژ، ص ۸۳ الی ۹۱٫

۳) http://www.iran-mashin.com/category.php?cat=2 ,  انواع هیتر، یونیت هیتر، کوره هوای گرم،…,

به حداقل رساندن استفاده از آنتی بیوتیک با مدیریت یکپارچه سلامت روده

محصولات جدید جهت تغذیه طیور به گونه ای فورموله شده‌اند که باعث بهبود سلامت روده می‌شوند. بطور کلی این محصولات، رشد فلور طبیعی و مفید روده را افزایش و رشد عوامل بیماری زا را کاهش می‌دهند.

دیدگاه‌های اخیر نشان می‌دهد که سلامت روده را می‌توان به طور قابل توجهی با مدیریت صحیح رشد فلور طبیعی و مفید روده و  عملکرد مناسب سد مخاطی- موکوسی روده، بهبود بخشید.

ممنوعیت استفاده از آنتی بیوتیک‌های محرک رشد در اروپا، پرورش طیور را با چالش‌هایی جهت رسیدن به بالاترین میزان بهداشت و سلامت مواجه کرده است. آنتی‌بیوتیک‌های محرک رشد از بسیاری از عفونت‌های باکتریایی دستگاه گوارش طیور که به دلیل انواع فاکتور‌های استرس زا ایجاد می‌شوند، پیشگیری می‌کنند. در صنعت امروزی و مدرن پرورش طیور مواجه نشدن با فاکتور‌های استرس‌زا اجتناب ناپذیر است. استرس یک عامل چند فاکتوری می‌تواند باشد مانند بیماری، حمل و نقل و جابه جایی، واکسیناسیون، فاکتور‌های تغذیه ای و محیطی. در مطالعات اخیر نشان داده شده است که استرس نقش بسیار مهمی در ایجاد اختلال در محیط طبیعی روده دارد. به طور کلی  استرس از دو طریق منجر به  مشکلات و اختلالات در دستگاه گوارش می‌شود:

۱-   ایجاد اختلال در حرکات دستگاه گوارش، تغییر الگوی جذب غذا که به دنبال عدم  تعادل بار میکروبی روده  ایجاد می‌شود و  افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های عفونی.

۲-   با ایجاد تغییرات سیستمیک در روده مانند استرس اکسیداتیو و التهاب به دلیل فقدان یکپارچگی سد دفاعی روده.

بار میکروبی موجود در سد دفاعی روده منجر به  اختلال در هضم و التهاب روده می‌شود که به نوبه خود منجر به کاهش میزان افزایش وزن روزانه گله می‌شود و همچنین منجر به ابتلا به بیماری‌های عفونی و اسهال می‌گردد. در حالیکه مرغدار با خسارت مالی زیادی مواجه شده در  نهایت هزینه بیشتری را صرف دامپزشک و خرید داروهای مورد نیاز می‌کند و از سوی دیگر میزان مرگ و میر گله نیز افزایش یافته است.

امروزه مصرف آنتی بیوتیک  و اثر طولانی مدت آن بر سلامت گله مورد بررسی است و نگرانی‌های زیادی را بوجود آورده است. همین باعث شده است که نیاز به  یک رویکرد  بسیار موثر  جهت افزایش سلامت گله ضروری باشد. مطالعات اخیر  نشان می‌دهد که تولید محصولات جدید جهت  تغذیه طیور به گونه‌ای که باعث بهبود سلامت روده شوند و رشد فلور طبیعی و مفید روده را افزایش و رشد عوامل بیماری زا را کاهش دهند بسیار امیدوار کننده است.

مدیریت فلور طبیعی روده

درک بهتر اکوسیستم میکروبی روده و برطرف کردن مشکلات موجود نیازمند  مطالعات گسترده‌ای بر روی گونه‌های مختلف حیوانات بوده و تنها مطالعه یک گونه کافی نیست. مطالعات اخیر بر روی روده طیور نشان می‌دهند که اکثر میکروارگانیسم‌های روده طیور گونه‌های لاکتوباسیلوس، سویه‌های پاتوژن کلستریدیوم، E.Coli و سالمونلا  بوده و این بار میکروبی اثرات منفی بر روی هضم و جذب غذا دارد. علاوه بر این بار میکروبی موجود در قسمت فوقانی دستگاه گوارش باعث التهاب در آن ناحیه و در نتیجه منجر به کاهش میزان غذای دریافتی و کاهش وزن روزانه پرنده می‌شود. تحقیقات انجام شده بر روی غذای دریافتی طیور بیانگر این است که می‌توان با تغییر رژیم غذایی میزان بار میکروبی روده را کاهش داد.

مدیریت سد دفاعی روده

توجه تنها به بار میکروبی فلور روده و عدم توجه به سد دفاعی روده، باعث می‌شود که مدیریت سلامت روده با موفقیت انجام نشود. در سوء عملکرد در برابر سد دفاعی روده، این اندام با  بار بالای آنتی ژن، توکسین و پاتوژن‌ها روبرو می‌شود و پرنده در خطر ابتلا به بیماری‌های عفونی روده قرار می‌گیرد. سد دفاعی روده را لایه موکوسی- مخاطی تشکیل می‌دهد که به نفوذ پذیری سلول‌های بافت پوششی به آنتی ژن و پاسخ ایمنی سلول‌های لایه موکوسی- مخاطی به آنتی ژن بستگی دارد.

التهاب روده یا فاکتور‌های اکسیداتیو و هرگونه استرس به سلول‌های پوششی روده، نفوذ پذیری سلول‌های بافت پوششی را به آنتی ژن تحت تاثیر قرار می‌دهند و در نهایت به لایه موکوسی- مخاطی بافت روده آسیب وارد می‌کنند. محصولاتی که جهت تغذیه طیور استفاده می‌شود، باید به گونه ای  باشد که دارای اثرات ضد التهابی، آنتی اکسیدانی و پتانسیل ضد میکروبی باشد.

مدیریت کلی سلامت روده

با دقت در مدیریت فلور طبیعی و سد دفاعی روده،  می‌توان به نتایج موفقیت آمیزی دست یافت و موجب سلامت گله و بهبود عملکرد گله شد.

آمار نشان می‌دهد که که این نوع رویکرد باعث بهبود ضریب تبدیل غذایی و کاهش کود و ضایعات ایجاد شده در کف پای طیور می‌گردد. همچنین نتایج بیانگر اثرات سوء ناشی از استفاده بیش از حد و طولانی مدت از آنتی بیوتیک‌ها و تاثیر گذاری آن بر روی لایه موکوسی- مخاطی بافت روده و در نهایت آسیب  بافت روده بوده است. این مسئله باید موضوع قابل توجهی برای جامعه مرغداران  باشد و آن را با اهمیت دانست.

گرد آوری و ترجمه: دکتر نیکی حیات غیب

بخش تحقیق و توسعه گروه دارویی کیمیافام

Reference: Word Poultry No 07. VOLUME 28. 2012

۱۲ توصیه کاربردی برای مرغداری‌‌های گوشتی در هفته اول

امروزه پیشرفت‌های علم ژنتیک و اصلاح نژاد در زمینه تولید نیمچه‌های گوشتی،  طول یک دوره پرورش  را از ۶۰ روز به ۴۰ روز کاهش داده و با افزایش ضریب تبدیل، در طی این مدت، جوجه‌ها به میانگین وزن ۲ کیلوگرم می‌رسند.

کاهش دوره پرورش بدین معنی است که ۲۰% از رشد نیمچه‌ها در هفته اول زندگی بوده و به عنوان مبنا و پایه رشد در این دوره پرورش ۴۰ روزه، مدیریت هفته اول از اهمیت بسزایی برخوردار است. شروع موفق پرورش می‌تواند تضمین کننده یک دوره موفق باشد. پس سعی کنید درهفته اول شروع خوبی داشته باشید.

وزن جوجه‌ها در پایان هفته اول باید حدود ۴ برابر وزن یک روزگی باشد. اگر کاهش وزن مشاهده شود، باید علت مشخص شده و برای دوره‌های بعدی رفع گردد.

توجه به این نکته ضروری است که بین جوجه‌های گوشتی تولید شده از یک گله مادر جوان (زیر ۳۰ هفته) و گله‌های مادر مسن‌تر، تفاوت عملکردی وجود داشته و لازم است که با توجه به این تفاوت، مدیریت مناسب در سطح گله اعمال گردد. این فرایند مدیریتی با تغذیه مناسب گله‌ها در شروع تولید، آغاز و با تغذیه صحیح و از همه مهم‌تر فراهم کردن شرایط پرورشی ایده‌آل برای جوجه‌های گوشتی، به پایان می‌رسد. مدیریت پرورش جوجه‌های گوشتی در روزهای ابتدایی را قبل از اینکه جوجه‌ها به سالن وارد شوند، بایستی آغاز نمود. یک شروع نامناسب شدیداً روی عملکرد کلی گله چه از نظرفنی و چه از نظر اقتصادی اثر می‌گذارد، چرا که در صورت بروز اشتباه در مدیریت در این دوره از پرورش، زمانِ جوجه‌ها برای جبران این نقیصه در مراحل بعدیِ رشدشان، بسیار کم است.

 ۱-      خرید جوجه

با توجه به برنامه ریزی برای زمان ورود جوجه‌ها به سالن، باید قبل از آن اقدامات لازم در خصوص هماهنگی با کارخانه جوجه کشی و انتخاب نژاد دلخواه انجام شده باشد. برای این انتخاب باید گله مرغ مادر دارای مدیریت مناسب و عاری از بیماری‌ها باشد. همچنین از دیگر عوامل موثر درتولید جوجه‌های سالم، سن گله مادر است. اولین تاثیر سن گله مادر بر کیفیت جوجه، بر روی وزن آن است. هنگامی که گله  مادر جوان بوده و به تازگی دوره تولید را آغاز نموده باشد، یعنی از هفته ۲۶ الی ۳۵، وزن جوجه‌های تولیدی کم خواهد بود و نسبت به شرایط نا مناسب روزهای ابتدایی عمر بسیار حساس هستند. همچنین استرس شروع تولید برای گله‌های مادر، باعث حساسیت جوجه‌ها به عوامل بیماری‌زا می‌شود. با افزایش سن گله مادر از هفته ۵۰ به بعد این انتطار وجود دارد از میزان پادتن‌های انتقل یافته به جوجه‌ها و یکنواختی آنها کاسته شود. جیره غذایی گله و شرایط بهداشتی دستگاه‌های جوجه کشی از دیگر عوامل موثر در تولید جوجه‌های سالم است.

جوجه‌ها باید کاملا سالم و بدون هرگونه عوامل بیماری باشند. وجود هرگونه عفونت باکتریایی یا ویروسی در جوجه‌های یک روزه بر سلامتی، تلفات و عملکرد گله در طول دوره تاثیر مستقیم دارد. جوجه‌ها باید یکدست (یک سن و از یک گله مادر) باشند. چشم‌های روشن و براق، کرک‌های نرم و در کلیه سطوح بدن یکنواخت، کاملا خشک و رنگ آن مطابق با رنگ نژاد باشد. جوجه‌ها حالت کسلی و کز کردگی نداشته، ناف کاملا بسته، خشک و بدون آلودگی باشد و بقایای کیسه زرده و یا محتویات کیسه جنینی دراطراف ناف چسبیده و یا خشک شده نباشد. هنگام لمس، بدن محکم بوده و هیچ علامتی از ادم و تورم  نداشته و استخوان‌ها خیلی مشخص نباشد. هیچگونه مشکل تنفسی و حالت غیر طبیعی آشکار نظیر نفس نفس زدن نداشته و کاملا هوشیار، به محیط خود واکنش و علاقه نشان دهد.

۲-      انتقال جوجه‌‌ها به مرغداری

جوجه باید توسط ماشین‌های حمل جوجه و در شرایط بهداشتی و محیطی با دما، رطوبت و تهویه مناسب و در کوتاه ترین زمان به مرغداری منتقل شوند. شرایط مناسب برای ماشین حمل جوجه عبارت از دمای بین ۲۰ الی ۲۵ درجه سانتیگراد، رطوبت ۷۰ الی ۷۵ درصد و گردش هوا ۸/۰ متر به ثانیه است.

تعداد جوجه درهرکارتن ۱۰۰ قطعه و حداکثر ۴ کارتن روی هم چیده شود. در تابستان‌ها و در مواقعی که فاصله بین جوجه کشی تا مرغداری زیاد است، جهت کاهش استرس گرمایی جوجه‌ها بهتر است در هر کارتن ۸۰ قطعه جوج قرار داده شود. هنگام بارگیری و تخلیه جوجه‌ها، موتور کامیون‌ها حتما باید خاموش باشد، زیرا تجمع گازهای اگزوز موجب عوارض تنفسی و خفگی در جوجه‌‌ها خواهد شد.

۳-      آماده سازی مرغداری قبل از ورود جوجه‌‌ها

قبل از ورود جوجه‌ها و همچنین در طی دوره پرورش، باید قرنطینه شدیدی در مزرعه اجرا شود تا هزینه صرف شده برای ضدعفونی به هدر نرود. کلیه فضاها، سالن‌ها و وسایل مرغداری باید قبل از ورود جوجه‌ها شستشو و ضدعفونی شده باشند و پس از آن شرایط قرنطینه و کنترل رفت و آمد تا آخر دوره پرورش برقرار گردد.

قبل از ورود جوجه‌ها دستگاه‌های حرارتی، آب خوری‌ها، دان خوری‌ها، سیستم تهویه و دماسنج ‌ها بررسی، آزمایش، تنظیم و کاملا آماده کار باشند.

با مشخص شدن زمان ورود جوجه‌ها شرایط مناسب دما، رطوبت، تهویه و نور تأمین و آب و دان کافی، تهیه شده و کارگران آماده باشند.

۴-      تخلیه جوجه‌‌ها

پس از رسیدن جوجه‌ها به مزرعه باید سریعا دربخشی از سالن که با دمای مناسب و محیط تمیز و بهداشتی برای جوجه‌ها در نظرگرفته شده، درسطح بستر و اطراف آبخوری‌ها تخلیه شوند. باقیماندن طولانی جوجه‌ها در جعبه‌ها با ازدست دادن آب بدن ، علاوه بر بروز تلفات اولیه موجب کاهش راندمان رشد در طول دوره نیز خواهد شد. پس از تخلیه جوجه‌ها باید جعبه‌های حمل جوجه سریعاً در محل مناسبی معدوم گردند. جوجه‌ها در بدو ورود نیاز به تهویه نداشته و در طی ۶ الی ۸ ساعت ابتدایی در آرامش کامل و نور زیاد باشند تا با محیط آشنا شوند.

برگه یا دفترچه اطلاعات گله با اطلاعات موجود از قبیل نژاد جوجه، سن گله مرغ مادر، نوع واکسن دریافتی و میزان تیتر آن، تعداد جوجه، مختصات دقیق زمان هچ، وزن میانگین و غیره، پُر شده و در ادامه در کارت سالن نیز پارامتر‌هایی از قبیل شرایط محیطی (دما و رطوبت سالن)، بهداشتی (واکسن و داروهای تجویز شده)، تغذیه ای (میزان مصرف دان و آب روزانه) و میزان تلفات، دقیقا ثبت گردد.

در اسرع وقت نسبت به خارج کردن جوجه‌های وازده، فلج، زخمی و غیر طبیعی اقدام گردد. نگهداری این قبیل جوجه‌ها فقط باعث افزایش هزینه خواهد شد و تولیدی نخواهند داشت و باید در طی دوره نیز همواره نسبت به خارج کردن جوجه‌های وازده اقدام نمود.

نمونه برداری و خونگیری برای تشخیص مایکوپلاسما و سالمونلا و همچنین اندازه‌گیری و تیتراسیون میزان ایمنی در برابر بیماری‌ها، برای برنامه ریزی واکسیناسیون الزامی است.

۵-      تامین گرمای مناسب

باتوجه به عدم توانائی جوجه‌ها در هفته اول زندگی درتنظیم حرارت بدن خود، تامین حرارت مورد نیاز آنها در سالن پرورش از اهمیت زیادی برخوردار است. بنابراین باید قبل از ورود جوجه دمای سالن را به میزان را مورد نیاز جوجه‌ها رسانید. این میزان در روز اول ورود ۳۲ الی ۳۳ درجه سانتیگراد و در آخر هفته اول ۲۹ الی ۳۰ درجه است و هر هفته ۵/۲ درجه کاهش داده می‌شود تا در هفته پنجم به ۲۰ درجه سانتیگراد برسد. درصورتی که از مادر مصنوعی برای تامین حرارت در روزهای اول استفاده می‌شود، برای اینکه جوجه‌ها از منبع حرارتی دور نشوند، می‌توان اطراف آن را در فاصله ۸۰ الی ۱۰۰ سانتیمتری و بصورت دایره ای محصور نمود.

برای کنترل دمای سالن، غیر از بازدید مرتب دماسنج‌های نصب شده در ارتفاع ۲۰ سانتیمتری بالای سر جوجه‌ها، باید ترموستات دستگاه‌های گرم کننده را نیز همواره کنترل نمود، لیکن بهترین نشانه برای مناسب بودن درجه حرارت، رفتار جوجه‌ها است. در دمای مناسب جوجه‌ها سرحال، شاداب و دارای پراکندگی یکنواخت هستند، در دمای خیلی بالا جوجه‌ها از مادر مصنوعی فاصله گرفته و با سرو بال افتاده و درسکوت نفس نفس می‌زنند، در دمای خیلی پائین جوجه‌ها زیر مادر مصنوعی جمع شده و ایجاد سروصدای زیادی می‌کنند و در زمانیکه کوران هوا زیاد باشد، در یک گوشه ازدحام  می‌کنند.

 ۶-      تهویه

گازهای زیان آور حاصل ازتنفس جوجه‌ها، سوخت دستگاه‌های گرم کننده و تخمیر کود و فضولات به علت اینکه از هوا سنگین تر هستند، در فضای پائین سالن جمع شده و موجب بیماری‌ها، مسمومیت و کاهش راندمان تولید می‌گردند، بنابراین با یک سیستم تهویه مناسب باید این گازهای مضر را از محیط خارج و هوای تازه و مناسب را جایگزین آن نمائیم. بنابر این باید همیشه جریان یکنواختی از هوای تازه برای حفظ سلامتی و رشد مناسب تامین گردد. در هفته اول به ازای هرکیلوگرم وزن زنده در هر ساعت یک متر مکعب هوای تازه مورد نیاز است.

تهویه ناقص موجب افزایش گاز آمونیاک می‌گردد. میزان مجاز گاز آمونیاک حداکثر ۱۰ ppm است و هر اندازه بیشتر گردد موجب آسیب به ریه، افزایش بیماری‌های تنفسی، کاهش رشد و ایجاد اختلال در تبادل گازهای تنفسی (اکسیژن و co2 ) می‌گردد. از میزان ۱۰۰ ppmبه بالا افزایش شدید تلفات خواهیم داشت.

تهویه ناقص یکی از عوامل خیس شدن بستر است. بستر خیس موجب عواقبی از قبیل تشدید افزایش آمونیاک به علت تخمیر اوره، کاهش مصرف دان ناشی از افزایش آمونیاک و بروز یا تشدید عوارض تنفسی و مستعد شدن گله به بیماری‌های میکروبی و کلی باسیلوز، کاهش راندمان، افزایش استعداد ابتلا به بیماری‌های روده بخصوص کوکسیدیوز و افزایش تورم و سوختگی مفصل خرگوشی و ایجاد زخم در جناغ سینه به علت آلودگی سطح بدن می‌گردد.

برای تهویه مناسب باید با توجه به وضیعت هوای داخل سالن از نظر میزان آمونیاک، دما، سرعت جریان هوا و کیفیت هوای خارج سالن، هواکش‌‌ها را تنظیم نمود.

۷-      تنظیم رطوبت

میزان رطوبت مناسب از عوامل اصلی ایجاد شرایط مناسب برای پرورش جوجه‌ها در هفته اول و در کل دوره پرورش است. رطوبت پائین تر از ۵۰ % در هفته اول موجب کاهش آب بدن و تاثیر منفی بر عملکرد گله می‌گردد. برای افزایش رطوبت سالن می‌توان از آب پاشی و یا سیستم‌های مه پاش استفاده نمود.

 

۸-      تنظیم میزان نور

شدت نور در پرورش مرغ‌های گوشتی اهمیت زیادی دارد. توصیه می‌شود درهفته اول میزان نور از ۲۰ لوکس کمتر نباشد و از روز سوم یک ساعت خاموشی در نظر گرفته شود. تحقیقاتی در خصوص استفاده از نورهای رنگی و ترکیب آن‌ها نیز صورت گرفته و بر مبنای نتایج بدست آمده ترکیب نورهای زرد و قرمز را در افزایش و سرعت رشد موثر دانسته اند.

هر برنامه نوری در ابتدا باید بصورت آزمایشی انجام شود. قبل از شروع برنامه خاموشی به پرنده اجازه دهید به صورت آزاد تغذیه شود تا مطمئن شوید که قبل از شروع خاموشی، آب و دان کافی مصرف کرده و بلافاصله پس از شروع روشنائی نیز می‌تواند آب و دان کافی دریافت نماید.

۹-      بستر

همیشه از بستر مناسب و ضخیم با عمق حداقل ۵ سانتیمتر، چه در تابستان و چه در زمستان استفاده شود. عوامل موثر در انتخاب بستر شامل قابلیت جذب رطوبت، بهداشتی بودن، نداشتن گردوغبار و ارزان و در دسترس بودن است. همانطورکه در مبحث تهویه یادآورشدیم، بستر خیس موجب سوختگی مفصل خرگوشی و ایجاد زخم جناغ سینه می‌گردد. قسمت مرطوب بستر را نباید با قسمت‌های خشک مخلوط نمود، زیرا باعث گسترش عوامل بیماریزا می‌گردد، بلکه با ید بسترکپک زده و خیلی مرطوب را خارج نموده و به جای آن ، بستر تازه اضافه نمود.

با گرم کردن سالن قبل از ورود جوجه، بستر را نیز گرم می‌نماییم و این زمان نباید بیشتر از ۴۸ ساعت باشد، زیرا خشکی بیش از حد هوای سالن و بستر، موجب می‌گردد جوجه‌ها در هوای خشک آب بدن را از دست داده و عملکردشان ضعیف شود.

۱۰-آب

آب مهمترین عامل در پرورش جوجه‌ها است. با توجه به اینکه ۷۰% وزن بدن جوجه‌ها را آب تشکیل می‌دهد، هر گونه اختلال و اشکال در آب مصرفی موجب کاهش مصرف دان و کاهش رشد خواهد شد.

نقش آب در پرورش جوجه‌ها عبارت از محلول کردن غذاها و ایجاد قابلیت هضم آنها، تسهیل عبور غذا در دستگاه گوارش، دفع مواد زائد از طریق کلیه‌ها و ادرار، حضور در واکنش‌های شیمیایی، تنظیم و تعادل یونی و خنک کردن بدن توسط دفع از راه شش‌ها و کیسه‌های هوایی است.

آب آلوده می‌تواند موجب انتقال بیماری‌ها، بروز اسهال، دهیدراتاسیون و تلفات گردد. آب مورد مصرف علاوه آزمایشات میکروبی و بررسی آلودگی‌های باکتریایی از نظر شیمیایی و املاح آن نیز باید آزمایش شود.

سختی آب بر حسب میزان مواد جامد در آن و برمبنای ppm سنجیده می‌شود. آب‌های دارای بیش از ۴۵۰۰ ppm  مواد جامد به هیچ عنوان مناسب مصرف برای جوجه‌ها نیست و پائین تر از ۳۰۰۰ ppm را می‌توان معمولی و مناسب نامید.

دمای مناسب آب برای جوجه‌های تازه وارد شده حدود ۲۰ درجه سانتیگراد است و باید قبل از ورود جوجه‌ها، آب خوری‌ها ازآب تمیز و بهداشتی پرشوند. تعداد آب خوری مورد نیاز به ازای ۸۰ قطعه جوجه یک آبخوری کله قندی یا یک نیپل برای ۱۵ الی ۲۰ قطعه جوجه و یا یک آب خوری مخروطی برای ۸۰ الی ۱۰۰ قطعه جوجه است.

برای اینکه همیشه آب تازه در دسترس جوجه‌های تاز وارد قرار بگیرد باید آب خوری‌های کله قندی حداکثر برای مصرف ۴ ساعت پرشوند و پس از ۴ ساعت  و شستشوی آب خوری‌ها، مجددا آب تازه در آنها ریخته شود. از روز سوم جهت جلوگیری از ریختن مواد بستر به داخل آبخوری‌ها باید آنها را روی سکوهایی با ارتفاع ۲ الی ۳ سانتیمتر قرار داد. در اواخر هفته اول باید آبخوری‌های دستی به مرور با آبخوری‌های اتوماتیک جایگزین گردند و تنظیم ارتفاع آب خوری‌های اتوماتیک بر مبنای سطح پشت جوجه‌ها و سطح زیرین آب خوری انجام می‌گردد تا از ریزش آب بر روی بستر و ایجاد مشکلات بعدی جلوگیری شود.

در بدو ورود جوجه‌ها به سالن برای خنثی نمودن استرس‌های حمل و نقل، محرومیت از آب و واکسیناسیون می‌توان از محلول‌های مولتی ویتامین، الکترولیت و آب شکر۵% یا ترکیبات تجاری آماده (کیمیاپلاس) که کلیه احتیاجات جوجه‌ها را در روزهای ابتدایی تامین می‌کند، استفاده نمود .

اندازه گیری و ثبت میزان مصرف روزانه آب در هر سالن اهمیت زیادی دارد، زیرا تغییر در میزان مصرف آب می‌تواند نشانه بیماری‌ها و یا اختلال در سیستم توزیع آب در سالن باشد .

  

۱۱-تغذیه

تغذیه مناسب در روزهای ابتدایی تاثیر زیادی بر عملکرد آخر دوره پرورش دارد و وزن گله در آخر دوره با وضعیت تغذیه و وزن در هفته اول مستقیماً در رابطه است. بنابر این رعایت اصول تغذیه در هفته اول اهمیت بسیار زیادی دارد.

برای جذب سریع کیسه زرده، تکامل دستگاه گوارش و سیستم ایمنی، ماندگاری جوجه‌ها، رشد مناسب عضلات و وزن گیری بهتر، باید در بدو ورود جوجه‌ها، دان با کیفیت در اختیار گله قرار داده شود. تغذیه نامطلوب موجب تضعیف پاسخ سیستم ایمنی به واکسیناسیون و کاهش مقاومت جوجه‌ها در برابر بیماری‌ها می‌گردد.

مکانیسم تشنگی نیز با مصرف مواد مغذی و انرژی زا تحریک می‌شود و تا زمانیکه جوجه‌ها غذا مصرف نکرده‌اند، تمایلی به مصرف آب نخواهند داشت.

با کنترل میزان پربودن چینه دان، می‌توان وضعیت تغذیه گله را بررسی نمود.  در روز سوم ورود جوجه‌ها باید چینه دان کلیه جوجه‌ها پر باشد. با تامین فضای کافی دانخوری، جوجه‌ها نباید در موقع تغذیه منتظر بمانند. بدین منظور یک دانخوری بشقابی با قطر ۳۳ سانتیمتر یا یک دانخوری استوانه‌ای، برای ۶۰ الی ۷۰ قطعه جوجه و هر متر دانخوری زنجیری، برای ۸۰ قطعه جوجه در نظر گرفته می‌شود.

به منظور جلوگیری از هدر رفتن دان  باید حداکثر نصف ارتفاع دانخوری‌ها پر باشد، بنابر این باید دان کمتر ولی در دفعات بیشتر در دانخوری‌ها ریخته شود.

  

۱۲- واکسیناسیون

برنامه ریزی برای تهیه واکسن‌های مختلف به مقدار موردنیاز و تامین شرایط نگهداری و آماده سازی تجهیزات واکسیناسیون، یکی از مهمترین اقدامات قبل از ورود جوجه است.

برنامه واکسیناسیون با توجه به عدم رشد ایمنی جوجه‌ها، اهمیت زیادی داشته و بستگی به وضعیت واکسیناسیون گله مادر، شرایط منطقه ای و فصول سال دارد. بدین منظور انجام تست‌های سرولوژیک برای بررسی تیترهای نیوکاسل، آنفلوآنزا، برونشیت و گامبورو برای اطلاع از میزان ایمنی گله لازم است.

تست مایکوپلاسما و نیز تست‌های باکتریولوژیک سالمونلا و ای-کُلای از جوجه‌های تلف شده، برای اطلاع از درگیری‌های احتمالی نیز توصیه می‌شود.

دکتر محمد تقی وزوایی

عضو بخش علمی کیمیافام

 

آب تازه، نیاز اساسی و ضروری در پرورش طیور

آب عنصر ضروری برای ادامه حیات و زندگی است، بنابراین باید به عنوان یک فاکتور اساسی و ضروری در پرورش و مدیریت طیور مورد توجه قرار گیرد. کسب نتیجه و عملکرد بهتر در گله های طیور به ساختار، کیفیت و سایر خصوصیات آب وابسته است.

آب در میان تمام اجزاء تغذیه ای، مهمترین است و تقریبا ۵۸% از وزن جوجه ها و ۶۶% از وزن تخم مرغ ها را دربر می گیرد. آب به عنوان یک واسطه در نقل و انتقال مواد غذایی، دفع مواد زائد و حفظ درجه حرارت بدن نقش مهمی ایفا می کند. آب همچنین به عنوان یک منبع مواد معدنی در حدود ۲۰% سدیم، ۷% کلسیم، ۵% منیزیم و ۱۵% از نیازهای گوگردی پرندگان را تامین می کند.

همچنین آب به عنوان یک عامل موثر در بهبود و افزایش بهره وری مواد غذایی شناخته شده است. افزودن اکسیژن به آب میزان سوخت و ساز در طیور را به میزان ۳۲% در بهره وری از مواد غذایی افزایش می دهد و نیز ۱۲% از هزینه های خوراک را کاهش می دهد. این نتایج، آینده و افقی روشن را برای اکثر شرکتها و موسسات دست اندر کار صنعت پرورش طیور به منظور رسیدن به وزن های هدف کشتارگاهی در کوتاه مدت، به دنبال خواهد داشت.

کیفیت آب

استانداردهای کیفی آب شامل فاکتورها و عواملی است که سلامتی، مزه و سختی آب در سیستم های آبخوری و سمیت آن را تحت تاثیر قرار می دهد. اطلاعات مندرج در جدول(۱)، به عنوان عوامل اصلی کیفی موثر بر تولید طیور مشاهده و گزارش شده اند.

      *جدول (۱): معیارهای بررسی کیفیت آب برای پرورش طیور

ردیف

فاکتورهای کیفیت آب

حداکثر میزان قابل قبول

ردیف

فاکتورهای کیفیت آب

حداکثر میزان قابل قبول

۱

باکتری ها

هتروفیک ها

۱۰۰ CFU/100 ml

7

منیزیم

۱۲۵ ppm

کلی فرم ها

۵۰ CFU/100 ml

8

منگنز*

۰/۰۵ ppm

2

pH

6/8 – ۸/۰

۹

نیترات

۲۵  ppm

3

سختی

ppm 110

10

فسفر

۰/۱  ppm

4

کلسیم

۵۵۰  ppm

11

پتاسیم

۵۰۰  ppm

5

مس

۰/۶ ppm

12

سدیم

۵۰  ppm

6

آهن*

۰/۰۳ ppm

13

سولفات

۲۵۰  ppm

       *میزان غلظت آهن حداکثر تا ۶۶۰  ppm و منگنز حداکثر تا ۲۰  ppm ممکن است بر روی سلامتی پرندگان اثری نداشته باشد، اما بر روی لوله های آب و سیستم مه         پاش اثر منفی دارد.  (Source: D.Brain et al., 2006, Water quality guide for poultry)

علاوه بر این، نباید اجازه داد که آب راکد مانده و یا به عبارت دیگر گندیده شود. همچنین باید یادآور شد که در بعضی مناطق آب و هوایی، به خصوص در مناق گرمسیری، آب ممکن است زمینه تخمگذاری و رشد برای پشه ها و سایر حشرات را فراهم سازد. بنابراین، همه مخازن ذخیره آب در خارج از سالن پرورش باید به خوبی پوشانده شده و آبخوری های داخل سالن باید به طور منظم تمیز و پاک گردند.

آب و استرس حرارتی

اکثر برنامه های مربوط به مصرف آب بر پایه درجه حرارت ۲۱°C در محیط در نظر گرفته شده اند و به ازای هر ۱ درجه سانتی گراد افزایش دما، میزان مصرف آب در حدود ۷% افزایش می یابد. در حداکثر شرایط دمایی و درجه حرارت های بسیار بالا، میزان فعالیت پرنده و مصرف آب کاهش می یابد. این موضوع در مصرف و جذب مواد غذایی، وزن گیری، تولید تخم مرغ، کیفیت پوسته تخم مرغ، باروری پرنده های ماده، وضعیت و ترکیب لاشه، اثرات معکوس برجای گذاشته و سلامتی پرنده را با مشکل مواجه خواهد ساخت. این موضوع در رابطه با جوجه های گوشتی که در سیستم های باز و در مناطق گرمسیری پرورش می یابند بیشتر صدق می کند. بر این اساس میزان نیاز طیور پرورشی به تراف های آبخوری بر اساس سن پرورش در جدول شماره(۲)ذکر شده است.  

*جدول (۲): میزان نیاز طیور به تراف های آبخوری در سنین مختلف تحت شرایط مناطق گرمسیر

ردیف

سن پرنده(هفته)

طول تراف به ازای ۱۰۰ پرنده(متر)

۱

۱ – ۴

۱

۲

۵ – ۸

۱/۸

۳

۹ – ۱۸

۲/۵

۴

دوره تخمگذاری

۲/۵

Source: G. Williamson and W. Payne                                                                     

کیفیت منابع آب

امروزه اکثر منابع عمومی آب بر اساس منابع سالم و مطمئن تامین می شوند. اگر چه در تعدادی از کشورها، منابع تامین آب حتی برای مصارف انسانی نیز ممکن است مطمئن و قابل اعتماد نباشند. بر اساس تعدادی از گزارش ها در کشورهای مختلف، فاش شده است که منابع تامین آب عمومی مربوط به چند روز گذشته و حتی چند هفته قبل می باشد. علاوه بر این، آزمایشات کیفی حضور طیف وسیعی از میکروب های بیماری‌زا مانند اسهال و تیفوئید همراه با مقادیر بسیار زیادی از ذرات و ناخالصی ها که آب را شبیه به آب انبه یا ملاس رقیق با مزه کاملا غیرقابل قبول نشان داده است. این قبیل مشکلات و مسائل در بسیاری از مناطق سبب شده است که پرورش دهندگان طیور به علت عدم دسترسی به آب مناسب و تازه، فعالیتشان را متوقف نمایند.

 منابع جایگزین

چاه های آرتزین ممکن است به عنوان یک منبع جایگزین سالم و خالص آب مورد استفاده قرار گیرند، اما بسیاری از آنها ممکن است املاح بسیار بالایی داشته و یا بسیار اسیدی باشند. همانطور که در جدول شماره (۱) ذکر گردید، pH مطلوب آب باید بین ۸- ۶ باشد. مقادیر بالاتر pH دلیل بر اینست که آب با نمک هایی مانند بیکربنات سدیم آلوده شده است. خوردن آب آلوده به بیکربنات، اغلب منجر به کاهش مصرف نمک های تغذیه ای مانند کلسیم، فسفر، منیزیم و پتاسیم توسط پرنده‌ها خواهد شد. به عبارت دیگر، آب‌های اسیدی احتمال ابتلا به آلودگی های انگلی را بیشتر می کند و نیز می تواند سلامتی حیوانات را به طور جدی دچار مشکل نماید.

یک ارتباط محکم و قوی بین اسیدی و قلیایی بودن آب با عمق چاه‌ها و از جایی که آب استخراج می شود وجود دارد. در عمق ۳۰ متری، آب اسیدی است، در حالیکه در اعماق ۱۰۰ متری و یا بیشتر آب معمولا قلیایی است. pH مطلوب در چاه های با عمق ۶۰- ۵۰ متری یافت می‌شود. اگر چه این ارتباط ممکن است در یک نقطه از دنیا با نقطه ای دیگر بسته به عوامل جغرافیایی و عمق چاه های مورد استفاده در صنعت طیور که به عنوان عاملی در تامین آب پاک و سالم باید مورد توجه قرار گیرد، بسیار متغیر باشد. در مواردی که این روش امکان پذیر نباشد، استفاده از اسیدیفایرها یا عوامل بافرینگ جهت کنترل pH آب باید مورد توجه قرار گیرند. این عوامل و فاکتورها باید در مقادیر توصیه شده توسط تولیدکنندگان تامین شده و بر اساس یک قاعده منظم و استوار مورد استفاده قرار گیرد. تهیه و تامین نامنظم این عوامل یا تغییر جدی و موثر در تهیه و تدارک سازی این عوامل ممکن است الگوهای مصرف آب و خوراک را توسط طیور تحت تاثیر قرار داده و نیز ممکن است منجر به بروز مشکلات تحت بالینی روده‌ای گردد.    

گردآوری و ترجمه: دکتر بهزاد نجارصادقی

References:

1)Salah H. Esmail, Fresh water a basic requirement for good performance, World Poultry, Volume 07, No. 27(2011).

2) Peter C. Scott, Ahern T., Scolexia Animal and Avian Health Consultancy(authors), National Water Biosecurity Manual Poultry Production, First Edition August 2009.

 

مدیریت بستر – Litter managment

  •   بستر مناسب برای تامین سلامتی پرندگان

جوجه هایی که بر روی سیستم بستر نگهداری می شوند در تماس دایم با بستری هستند که بر روی آن زندگی می کنند. بنابراین رعایت مسایل مدیریتی و کنترل کیفی در شرایط پرورش بر روی بستر بسیار با اهمیت می باشد.

بستر یکی از فاکتورهای مهم در رشد پرندگان است، به دلیل اینکه پرندگان از اولین روز زندگی در تماس با بستر و محتویات آن قرار دارند. مدیریت نادرست بستر می تواند باعث گسترش بیماری های عفونی شده و مشکلاتی را ایجاد کند که منجر به ضرر های اقتصادی جدی گردد.

انواع بستر متداول که در مرغداری ها مورد استفاده قرار می گیرند شامل پوشال کاج، پوشال زبره چوب، تراشه های چوب و کاج، پوسته برنج، پوسته بادام زمینی، پوسته ذرت خرد شده، کاه، علوفه خشک، کنجاله ذرت و دورریزکاغذهای مصرفی می باشند. این مواد معمولا به میزان تقریبی بین ۵-۲ کیلوگرم در هر متر مربع مورد استفاده قرار گرفته و انتخاب این مواد باید بر اساس شرایط خاص فارمی صورت گیرد.

  •   مرغداری و مدیریت

مرغداری ها با کف یا بستر بتنی شاید راحتتر پاکسازی شوند، اما کارکردن بر روی این نوع بستر و ضدعفونی آن پس از برداشت بستر مرطوب و قدیمی ممکن است یک روش غیرموثر در آلودگی زدایی باشد. این مورد به عنوان یک منیع آلودگی در زمان ورود جوجه های یکروزه به داخل سالن مرغداری خواهد بود.

به نظر می رسد بعضی از واحدهای مرغداری به طور دائم با بستر مرطوب مشکل دارند. سالن های مرغداری با ساختار ضعیف و ایزولاسیون نامناسب سقف می تواند منجر به تجمع و ریزش آب بر روی بستر شوند. این مشکل ممکن است ناشی از آبخوری های پستانکی فرسوده که به مدت پنج سال و یا بیشتر مورد استفاده قرار گرفته‌اند نیز باشد. بنابراین تعویض به موقع آبخوری های پستانکی، امکان بهبود و تامین کیفیت بستر را فراهم می سازد. کاهش میزان کلوخگی بستر متعاقب تعویض آبخوری های پستانکی به میزان ۹۰-۵۰% گزارش شده است. سایر مسایل مدیریتی شامل تعدیل فشار، ارتفاع مناسب و رعایت مسایل بهداشتی و آماده سازی مناسب سالن ها حائز اهمیت هستند. چنانچه میزان کلوخه شدن بستر به علت آبریزش زیاد از آبخوری ها رو به پیشرفت باشد، ممکن است بهم زدن بستر جهت ایجاد بستر خشک ضروری باشد.   

  •   درجه حرارت و رطوبت

هواکش ها، به تعداد کم یا نامطلوب و یا مقدار جابجایی نادرست هوا در سالن ممکن است سبب شود که تبادل هوا در نقاط خاصی از سالن به حد کافی صورت نگیرد. این موضوع باعث می شود که بخارات آب به داخل بستر جذب شده و یا نتواند از آن خارج شود. سپس، رشد قارچ و باکتری در آن افزایش می یابد، به خصوص در زمانی که درجه حرارت داخل سالن بالا باشد. همچنین تهویه ضعیف و نامناسب همراه با درجه حرارت و رطوبت بالا ممکن است منجر به افزایش میزان آمونیاک در سالن گردد. این مقدار ممکن است به حد نگران کننده و خطرناکی برسد که برای کارگران و پرنده‌ها ناخوشایند باشد. در موارد بسیار شدید، افزایش میزان آمونیاک می تواند موجبات درگیری با بیماری های مختلف مانند کوکسیدیوز، تاول های سینه ای، سوختگی های آمونیاکی و عفونت های تنفسی را فراهم سازد.

  •  عوامل تغذیه ای و بستر

۱)اجزای مواد غذایی : گروه های خاصی از مواد غذایی ممکن است دارای میزان زیادی از بعضی مواد مانند سبوس گندمٍ، کنجاله کنجد یا دانه های ذرت باشند که همه این موارد ملین هستند و باعث تولید رطوبت یا قطراتی با بوی بسیار بد می شوند. بنابراین، این اجزا باید با سایر اجزا همگن و بالانس شوند تا اثرات فیزیولوژیک آنها بر روی طیور تعدیل گردد.

کیفیت پایین چربی ها در جیره های طیور بطوری که مورد استفاده قرار نگرفته و به طور کامل دفع شوند، اغلب موجب چرب شدن بستر می گردند. این نوع بستر ممکن است به مرور زمان بو گرفته و باعث انتشار بیشتر بوی بد در سالن گردد.

۲)میزان انرژی مواد خوراکی:

زمانیکه انرژی رژیم غذایی افزایش می یابد، رطوبت بستر کاهش یافته و کیفیت آن بهبود می یابد. این موضوع به کاهش شیوع درماتیت های کف پا، جراحات پنجه های پا و سایر مشکلات کمک می کند.

۳)میزان مواد معدنی:

مصرف بیش از حد مواد معدنی در رژیم غذایی منجر به افزایش میزان مصرف آب و در نتیجه افزایش رطوبت مدفوع می شود. بنابراین در نظر گرفتن مقادیر پایین‌تر املاح در خوراک، برای حفظ کیفیت و رطوبت بستر، سودمند و مفید می باشد.

۴)افزودنی های دارویی:

جیره های حاوی دارو مانند کوکسیدیواستات‌ها همراه با تغییرات متابولیکی هستند که منجر به دفع بیشتر آب نیز می شوند. تغییر اجزای جیره غذایی غالبا باعث تشدید این مشکل خواهد شد. اینگونه تغییر جیره غذایی باید متناسب با تغییرات فلور میکروبی دستگاه گوارش پرندگان در طول دوره درمان صورت بگیرد.

۵)شکل فیزیکی و نحوه تغذیه:

پرندگانی که با جیره پلت تغذیه می شوند رطوبت بستر بالاتری تولید کرده و کیفیت بستر پایین تری نسبت به گروه های تغذیه شده با دان مش و نرم دارند. البته جذب مواد غذایی از طریق دان پلت بالاتر می باشد، اما مصرف بیشتر آب را هم بدنبال خواهد داشت. محدودیت تغذیه‌ای نیز سبب ایجاد بیشتر رطوبت و کاهش کیفیت بستر خواهد شد. این موضوع می تواند به دلیل تحریک مصرف آب به علت عدم رضایت پرندگان در طول دوره محدودیت باشد.

ترجمه و تلخیص: دکتر بهزاد نجارصادقی

Reference:

Dr.Salah H.Esmail, Cairo, Egypt, Litter management, World Poultry, No.08, Vol.27, 2011.

 

۲۰ نکته در ساعات ابتدایی ورود جوجه ها

 

۱-    در ابتدا کلیه مراحل تخلیه کامل سالن، شستشوی مناسب با شوینده مناسب نانوکلین و اجرای ضدعفونی با ضدعفونی‌های کارا و موثر کیمیادزوجرم و کیمیادسپاداک را در سالن انجام دهید.

۲-    ۲۴ ساعت قبل از ورود جوجه ها، سالن را با نانوسیل فارم ضد عفونی نمایید.

۳-    دمای سالن را به ۳۳ – ۳۴ درجه سانتی گراد بر سانید. رطوبت مناسب سالن ۷۰% می باشد . (استفاده از نانوسیل هوا نقش مهمی در کنترل عوامل بیماری‌زای موجود در هوای سالن و بهبود رطوبت سالن دارد).

۴-    دان و کنستانتره را از کارخانجات تولید خوراک دان معتبر تهیه نموده و یا در فارم  با به کارگیری مواد اولیه از منابع سالم و مطمئن بسازید. جهت ضد عفونی انبار دان از نانوسیل فارم و ضد عفونی دان از نانوسیل دان بهره بگیرید.

۵-    دانخوری و آبخوری کافی در سالن مستقر کرده و به خوبی پخش کنید و از درست عمل کردن آنها اطمینان حاصل نمایید.

۶-    از درست عمل کردن فن‌ها و عملکرد مناسب تهویه ها اطمینان حاصل کنید.

۷-    جوجه ها را از کارتن خارج کرده و در آرامش وارد سالن کنید.

۸-    در ساعات ابتدایی حداقل شدت نور توصیه شده در اکثر نژاد ها ۲۰ لوکس می باشد.

۹-    جریان هوا با سرعتی کمتر از ۱۵-۲۰ سانتیمتر بر ثانیه باشد.

۱۰-نور برای ۳ روز ابتدایی، ۲۴ ساعته در نظر گرفته شود .

۱۱-دسترسی سریع و آسان جوجه ها به آب و دان در ساعات ابتدایی ضرورت دارد.

۱۲-واکسیناسیون به روش اسپری در ساعات اولیه با قطر ذرات مناسب انجام شود. مصرف کیمیافیزیول نقش مهمی در بهبود تیتر ایمنی و عضله در آوری پرنده  دارد.

۱۳-مصرف کیمیا پلاس با داشتن مقادیر بالایی از گلوکز و فسفر به عنوان منبع غنی از انرژی، در ۲۴ ساعت اولیه ورود جوجه ها، محسوب می شود. هم چنین وجود بتائین در این ترکیب در برطرف کردن دهیدراتاسیون ایجاد شده در جوجه ها، ناشی از حمل و نقل از جوجه کشی به سالن، نقش مهمی دارد.

۱۴-مصرف کیمیا کارنوویت – ب به علت داشتن ب- کمپلکس و ال – کارنتین، در جذب کیسه زرده دارای نقش مهمی است. هم چنین به علت حضور ویتامین های گروه ب در ترکیب مذکور، مصرف این مکمل نقش بسزایی در کاهش علایم عصبی ناشی از کمبود ویتامین‌های گروه ب دارد.

۱۵- مصرف کیمیا هپاتیشو در جذب کیسه زرده و وزن گیری ابتدایی و همچنین در کارکرد بهتر کبد و کلیه‌ها حایز اهمیت است.

۱۶- بعد از گذشت چند ساعت رفتار های پرنده را در نظر بگیرید.

۱۷-تجمع پرندگان، سر و صدای احتمالی و علایم مختلف بالینی، نقش مهمی در ارزیابی وضعیت گله دارد.

۱۸-چک کردن چینه دان در ۲-۴ ساعت ابتدایی و بعد از قرارگرفتن در معرض آب و دان، شاخص مهمی در ارزیابی میزان رشد و مصرف دان در گله می باشد.

۱۹-بررسی گله در ۴ روز ابتدایی از نظر سالمونلا، مایکو پلاسما و تیتر آنتی بادی علیه بیماری های گامبورو، برونشیت، نیوکاسل و آنفلوانزا، در ارزیابی مناسب گله از میزان ایمنی و اتخاذ تصمیم مناسب کلینیسین منطقه، جهت ارایه برنامه مناسب و موثر واکسیناسیون  در فارم اهمیت دارد.

۲۰-همواره کوچکترین تغییرات پیش آمده در فارم را در کارت بهداشتی سالن ثبت کرده و برای حل مشکلات پبیش آمده با دامپزشک فارم  خود  در تماس باشید.

گرد آوری : دکتر مهدی هدایتی

بورد تخصصی بهداشت و بیماری های طیور دانشگاه تهران

عضو بخش علمی گروه دارویی کیمیافام

منابع:

ROSS MANUAL & COBB MANUAL 2011

اصول پرورش طیور گوشتی (دکتر مراد علی زهری)

بهداشت آب امری حیاتی برای پرورش موفق طیور

در این مقاله بر نقش  و اهمیت انواع سیستم های آبرسانی بر سلامت طیور پرورشی و اهمیت بیوفیلم در سیستم آبرسانی خواهیم پرداخت.

مدیریت آبخوری ها:

سیستم های آبرسانی بر دو نوع بسته و باز طبقه بندی می شود. منظور از سیستم آبرسانی بسته سیتم هایی است که آب با محیط بیرون در تماس نمی باشد. نمونه این سیستم ها، سیستم آبرسانی نیپل می باشد. سیستم های آبرسانی باز به سیستم هایی اطلاق می گردند که آب با محیط بیرون در تماس است. نمونه این سیستم ها سیستم تراف یا ناودانی می باشد. پرورش دهندگانی که از سیستم های آبرسانی بسته استفاده می کنند به طور معمول در مقایسه با کسانی که از سیستم آبخوری باز استفاده می کنند، موفق ترهستند. علت این است که در سیستم های آبرسانی بسته، از آلودگی آب با عوامل پاتوژن (بیماری زا) جلوگیری می‌شود. سیستم‌های آبرسانی باز سبب ایجاد مشکلات جدی در وضعیت سلامت پرنده می شود، زیرا کنترل و پاک نگه داشتن این سیستم ها مشکل است.

سیستم های آبرسانی باز همچنین سبب انتقال آلودگی از پرنده ای به پرنده دیگر می شود و این احتمال که در سیستم های آبخوری باز، آب سرریز شود و با افزایش رطوبت بستر، شرایط را برای ابتلا به سایر بیماری مهیا کند، نیز وجود دارد. بستر مرطوب عوارضی چون افزایش آمونیاک در سالن را در پی داردکه می تواند منجر به بروز مشکلات تنفسی، تضعیف سیستم ایمنی و مستعدکردن بیشتر پرنده به سایر بیماری ها شود. همچنین بستر مرطوب سبب افزایش جراحات کف پا، تاول سینه ای (breast blister)  و جراحاتی در پوست (skin burns) می شود.

در نتیجه پرنده به جای این که انرژی خود را صرف تولید نماید، صرف مبارزه با بیماری می کند. همچنین باید دقت شود که آب داخل این سیستم ها به طور منظم  برای جلوگیری از آلودگی با مدفوع و بیوفیلم تعویض شوند.

در استفاده از سیستم های بسته آبخوری نکته مهم تنظیم ارتفاع آبخوری و فشار درون آنها می باشد. به طور معمول بایستی خطوط آبخوری به گونه ای فراهم شود تا طیور با گردنی با زاویه ۵۵-۵۰ درجه آب بنوشند. در این زاویه تمامی آبی که از آبخوری به وسیله نوک زدن پرنده خارج می شود به سمت پرنده هدایت شده و روی بستر نمی ریزد. در پرندگان با سرعت رشد زیاد، باید ارتفاع آبخوری به صورت روزانه تنظیم گردد.

در تنظیم فشار آب درون این آبخوری ها نیز باید شرایط بستر را در نظرگرفت. بستر مرطوب زیر آبخوری ها بیانگر این است که فشار آبخوری ها زیاد است و به طوری که پرنده نمی تواند تمامی آنها را مصرف نماید. در این شرایط باید آنقدر فشار آب را کم نمود که بستر زیر آبخوری ها شروع به خشک شدن نماید.

بستر خشک و پر از گردو خاک نشان گر این است که پرنده نمی تواند به آب کافی دسترسی داشته باشد و این امر منجر به کاهش دریافت غذا و کاهش وزن گیری می شود. در صورتی که منطقه زیر آبخوری کاملا خشک گردد، فشار آب را باید تا ۵ سانتی متر(۲اینچ) افزایش داد به گونه ای که کمی نمناکی در زیر آن مشاهده شود. سپس این افزایش فشار متوقف گردد.

تشکیل بیوفیلم

همچنین مزرعه داران بایستی به طور دائمی مراقب تشکیل بیوفیلم در سیستم آبخوری خود باشند. بیوفیلم زمانی ایجاد می شود که باکتری ها به لوله های سیستم آبخوری چسبیده و موادی لزج را تولید نماید.

زمانی که در آب از دارو و یا ویتامین استفاده می شود، باکتری های موجود در آب از این مواد استفاده می کنند و در پوشش آنها پنهان می شوند.

میکروارگانیسم هایی همچون سالمونلا، کمپیلوباکتر و اشرشیاکولی می توانند هر چیزی را که می خواهند در این بیوفیلم ها پیدا نمایند و تکثیر نمایند. تکثیر این باکتری ها می تواند گله را مورد چالش قرار دهد و عملکرد را پایین آورند.

همچنین بیوفیلم می تواند سطح داخلی آبخوری ها را بپوشاند، عملکرد آن ها را کاهش دهد و سبب نشت سیستم آبخوری شود. نشت آب از آبخوری ها منجر به مرطوب شدن بستر و  افزایش گاز آمونیاک در سالن شود. می توان میزان درجه آلودگی بیوفیلم را با جداسازی لوله ها و مشاهده قسمتهای آلوده، ملاحظه کنید.

عموما مرغداران از کلر برای ضدعفونی کردن سیستم آبخوری خود استفاده می کنند ولی این ماده تاثیری روی بیوفیلم و باکتری های موجود در سیستم آبخوری ندارد و بار میکروبی به سطح قبل از ضدعفونی با کلر بر می‌گردد.

طی ۲۴ ساعت و در دمای ۳۲ درجه سانتی گراد یک باکتری اشرشیاکولی می تواند در بیوفیلم و آب مجاورآن تکثیر نموده و تا یک تریلیون باکتری برسد.

یک روش بسیار موثر برای از بین بردن بیوفیلم استفاده ضدعفونی کننده ها بر پایه هیدروژن پراکسید می‌باشد (استفاده از نانوسیل آب با غلظت ۴% و به مدت ۶-۸ ساعت درون سیستم آبخوری). استفاده از مواد بر پایه هیدروژن پراکسید بسیار ایمن بوده و صدمه ای به سیستم آبخوری نخواهد زد. علاوه بر هیدروژن پراکسید برخی مواد اکسید کننده نیز بر بیوفیلم سیستم آبرسانی موثر می باشند ولی همچون هیدروژن پراکسید ایمن نبوده و سبب آسیب به سیستم آبخوری و طی طولانی مدت نشت آب از سیستم های آبخوری می شود. بر این اساس داشتن یک برنامه منظم برای حذف بیوفیلم از سیستم های آبرسانی در مرغداری ضروری می باشد.

ترجمه مهدی چراغچی باشی

دارای بورد تخصصی بهداشت و بیماری های طیور

عضو بخش علمی گروه دارویی کیمیافام

http://www.worldpoultry.net,/Hygienic water vital to successful poultry operation/, Vol. 20 No 12. 2004

استرس گرمایی و دوازده گام برای مقابله با آن

کلیه طیور در زمانی که افزایش دمای محیط بیش از تحمل آنان باشد، دچار استرس گرمایی می شوند و چون فاقد غدد عرق هستند، با افزایش تعداد دفعات تنفس (له له زدن)، دمای بدن را کاهش می دهند. این افزایش تنفس با دفع بیش از حد دی اکسید کربن، تعادل اسید- باز بدن را به سمت قلیایی شدن (آلکالوز) برده و کلسیم یونیزه را که برای استخوان سازی و پوسته تخم مرغ ضروری است کاهش می‌دهد. همچنین نشان داده شده است استرس گرمایی، میزان پتاسیم و سایر مواد معدنی در بدن را کاهش می دهد. همچنین له له زدن و تنفس با دهان باز، یکی از عوامل مستعد کننده بیماری های تنفسی است، زیرا هوا از فیلتر طبیعی مجاری بینی عبور نمی نماید. از دیگر عوارض استرس گرمایی کاهش مصرف غذا است که در طیور گوشتی موجب کاهش رشد و در طیور تخم گذار منجربه کاهش اندازه و میزان تولید تخم مرغ می شود. خسارات ناشی از استرس گرمایی بستگی به سن، حداکثر دما، مدت زمان آن و میزان رطوبت نسبی هوا دارد.

راه های مقابله با استرس گرمایی:

۱-      افزایش جریان هوا (استفاده از حداکثر قدرت هواکش ها)، خنک نمودن هوای سالن با استفاده از مه پاش و اسپری آب بر روی دیوار، سقف داخلی و خارجی در طول ساعات گرم روز، در مناطق گرم و خشک می‌باشد.

۲-      در استرس گرمایی آب بیشتری توسط طیور مصرف می شود، لذا توصیه می شود آب خنک در اختیار گله قرار داده شود تا به کاهش دمای بدن کمک نماید.

۳-      توصیه می شود تغذیه طیور در ساعت های خنک تر روز (صبح ها و عصر ها) صورت پذیرد. علاوه بر آن کلیه کارهایی که سبب کاهش فعالیت طیور در طی ساعات گرم روز شود، مفید است.

۴-      اصلاح جیره و تعادل میان ترکیبات آن به همراه استفاده از غذاهایی که هضم راحت‌تری دارند تاثیر استرس گرمایی را کاهش می دهد.

۵-      استفاده از دان پلت موجب کاهش مصرف انرژی در هنگام غذا خوردن شده و طیور گرمای کمتری را احساس می نمایند.

۶-      بهتر است انرژی جیره بیشتر از منابع چربی تامین گردد زیرا در مقایسه با سایر مواد مغذی گرمای کمتری را ایجاد می‌نمایند.

۷-      نصب فن های اضافی، نصب مه ساز ها، استفاده از سیستم های مناسب تهویه، سفید کردن سقف بیرونی مرغداری و یا استفاده از روکش های آلومینیومی و غیره توصیه می شود.

۸-      تأمین آب آشامیدنی خنک و کم نمک.

۹-      نشان داده شده اضافه کردن ویتامین های A، C و E در کاهش اثرات استرس گرمایی موثر بوده است.

۱۰-  در استرس گرمایی تعادل اسید- باز بدن به هم می خورد. استفاده از الکترولیت ها در بهبود این عارضه بسیار مفید است.

۱۱-  در فصول گرم سال و در زمان استرس گرمایی توصیه می شود از ضد کوکسیدیوز هایی همچون نیکاربازین و موننسین استفاده نشود.

۱۲-  در اغلب موارد  افزایش مصرف آب توسط پرنده‌ها میزان زنده مانی آنها را در  استرس گرمایی افزایش می دهد. بعضی از محققین افزایش میزان زنده مانی طیور را در هنگام استرس گرمایی ناشی از مصرف آب بیشتر با استفاده از مکمل های نمکی نظیر بی کربنات پتاسیم، کلرید سدیم، کلرید آمونیوم ، می‌دانند.  همچنین نشان داده شده است که افزودن کلرید پتاسیم، علاوه بر جبران الکترولیت ها، استرس گرمایی را تا حدود زیادی کاهش داده است. ب- کمپلکس+ مینرال به علت دارا بودن پتاسیم استات، کلرید منیزیم، کلرید سدیم و کلرید پتاسیم در کاهش اثرات استرس گرمایی بسیار مفید می باشند.

دکتر مهدی چراغچی باشی

دکترای تخصصی بهداشت و بیماری های طیور دانشگاه تهران

عضو بخش علمی گروه دارویی کیمیافام

Ref: Disease of poultry; Y.M. Saif(2008)