انروفلوکساسین و نکات کاربردی در به کارگیری دارو

انروفلوکساسین و نکات کاربردی در به کارگیری دارو


مقدمه :

انروفلوکساسین آنتی بیوتیک سنتتیکی است که در گروه کینولون‌ها قرار می‌گیرد. واژه ”QUINONE“ به ساختارهای حلقه داری گویند که آروماتیک بوده و خواص شیمیایی بسیار دارند. خانواده آنتی بیوتیکی کوئینولون‌ها (Quinolone)‌ها نیز به واسطه اشتقاق خود از این هسته بدین نام معروف می‌باشند. اعضای این خانواده جزء اولین داروهایی هستند که کاملا توسط دست بشر ساخته شده‌اند.

  • انروفلوکساسین به صورت تزریق زیر جلدی و عضلانی و خوراکی (از  طریق آشامیدنی) بکار گرفته می‌شود. در گاو، بوقلمون و مرغ مصرف خوراکی دارد و در گوسفند و سگ و گربه تزریقی مصرف می‌شود. در گاو زیر جلدی و در خوک عضلانی هم مصرف می‌شود.
  • داروی مناسبی برای درگیری‌های گوارشی و تنفسی می‌باشد.
  • در گاو با دُز ۲ تا ۵ میلی گرم بر وزن زنده و در مرغ و بو قلمون با دز ۱۰ میلی گرم بر وزن زنده مصرف می‌شود.
  • بعد از اولین دُز تجویزی، ۷۵ % دارو در دسترس بافت‌های هدف قرار می‌گیرد. در انسان سیپروفلوکساسین بعد از اولین دُز تجویزی، ۶۵% در اختیار بافت‌های هدف قرار می‌گیرد.
  • در پرندگان ۸۰ درصد دارو از طریق خوراکی جذب می‌شود.
  • محل تجمع انروفلوکساسین در کبد، کلیه و عضلات بخصوص در عضله سینه طیور می باشد.
  • تصفیه دارو از طریق دستگاه ادراری و گوارشی است که ۵۰ % از طریق کلیه‌ها دفع می‌شود.
  • انروفلوکساسین بر اجرام بیماری‌زای گرم مثبت، گرم منفی، بی‌هوازی  و هوازی موثر است.
  • مولکول DNA در باکتری‌ها باید به طور خاصی پیچش نماید تا به صورت صحیح درون باکتری جای گیرد و آنزیمی به نام “DNA gyrase” این فرایند چرخش را تسهیل می‌نماید، انروفلوکساسین با اتصال به این آنزیم، کاراییDNA  را مختل کرده و باعث مرگ سریع باکتری می گردد. دارو با مهار آنزیم “DNA gyrase” و توقف عمل همانند سازی، مرگDNA  و مرگ باکتری را سبب شده و به علت این که “DNA gyrase”در  باکتری‌ها و پستانداران با یکدیگر متفاوت هستند، کینولون‌ها فعالیت سلول‌های پستانداران را تحت تاثیر قرار نمی‌دهند.
  • مصرف انروفلوکساسین در مرغان تخم‌گذاری که تولید آن‌ها مصرف انسانی دارد ممنوع است و در نیمچه‌های گوشتی حداقل زمان منع مصرف ۷ روز قبل از کشتار است.(۶)

موارد مصرف در طیور:

انروفلوکساسین در پیشگیری و کنترل بیماری‌های باکتریایی نظیر عفونت مزمن تنفسی، کوریزای عفونی، وبای مرغان و عفونت‌های استافیلوکوکی، کولی باسیلوزی و مایکوپلاسمایی، موثر است.

میزان مصرف در طیور:

۱۰ میلی گرم به ازای هر کیلو گرم وزن زنده بدن به مدت ۳ تا ۵ روز، در اکثر مواقع مفید فایده است. مرگ باکتری‌ها ۲۰ الی۳۰ دقیقه بعد از قرار گرفتن در معرض انروفلوکساسین، رخ می‌دهد و در مصرف تا ۵ برابر دُز توصیه شده، علایم مسمومیت دیده نشده است.(۱۲)

موارد منع مصرف :

تجویز همزمان  با دارو‌های ماکرولیدی، تتراسیکلین‌ها، کلرامفنیکل و آمینوگلیکوزیدها، موجب بروز تداخلات دارویی می‌شود .

کاربرد انروفلوکساسین در آکواریوم ماهی‌های زینتی :

انروفلوکساین بر علیه آئروموناس سالمونیسیدا موثر بوده و در درمان بیماری‌های ماهیان زینتی و آکواریومی به کار می رود.

نحوه کاربرد انروفلوکساسین جهت استفاده در اکواریوم ماهی‌های زینتی :

۱-  مقدار ۲ میلی گرم در لیتر انروفلوکساسین را به آب اضافه کرده و به صورت حمام طولانی مدت به مدت ۵ روز تحت درمان قرار دهید.

۲ – مقدار ۱۰ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم از وزن بدن از انروفلوکساسین را به مدت ۱۰ روز در غذا مصرف نمایید.(۱)

باقیمانده دارویی :

عدم مصرف صحیح دارو‌های آنتی‌بیوتیکی و عدم رعایت زمان قطع مصرف دارو، سبب وجود بقایای آنتی‌بیوتیک در محصولات تولیدی می‌شود که موجب آلرژی، مسمومیت و بروز مقاومت‌های دارویی در مصرف کنندگان می‌شود. بررسی‌ها نشان داده است که سرخ کردن گوشت مرغ سبب کاهش میزان سولفانامیدهای موجود درآن می‌شود ولی آب پز کردن تاثیری بر میزان انروفلوکساسین موجود در بقایای بافتی ندارد.(۷)

مطالعات در بقایای دارویی:

اندازه گیری بقایای داروی انروفلوکساسین در گوشت سینه مرغ در کشتارگاه در ۷۷% موارد مثبت گزارش شده است.(۷) بررسی اثر  کباب کردن روی بقایای  آنتی بیوتیکی در بافت‌های خوراکی طیور به روش FTP، نشان داد روش‌های معمول پخت وپز، اثری بر انروفلوکساسین موجود در بافت‌ها ندارد و در برابر ۳ ساعت حرارت ۱۰۰ درجه، به خوبی مقاوم بود ه است.(۲)

در منابع دارویی ذکر شده است که  ED50 داروی انروفلوکساسین برابر با ۵ میلی گرم بر کیلوگرم وزن زنده و ED90 دارو برابر با ۱۰ میلی گرم بر کیلوگرم وزن زنده می‌باشد. هم چنینMIC  دارو برای میکروارگانیزم‌های حساس ۵ میلی گرم بر کیلوگرم وزن زنده است. البته در گربه دُزهای بالای ۲۰ میلی گرم بر کیلوگرم وزن زنده، سبب دژنرسانس کلیوی می‌شود و در اسب دُز بالای ۱۰۰ میلی گرم بر کیلوگرم وزن زنده، سبب زخم‌های مخاطی در دهان می‌شود.

(veterinary drugs,Saunders, second edition,2007)

 در طیور دُزهای بالا داروی انروفلوکساسین به ترتیب با ۵ و ۱۰ و ۲۰ و ۳۰ و ۶۰ برابر غلظت توصیه شده  مصرف شده است که منجر به  ایجاد جراحاتی در مفصل تیبیا و دارای اثرات  آرتروپاتی (اثرات آسیب مفصلی) بوده است، ضمن اینکه میزان حضور دارو (باقیمانده دارو) در عضله سینه از نواحی دیگر به مراتب بالاتر  بوده است.(۷)

مقاومت دارویی:

وجود مقاومت بالا به فلورکوئینولون‌ها در نمونه‌های اشرشیا کولی جدا شده از لاشه و گوشت جوجه‌های گوشتی، سبب افزایش مقاومت به این دسته دارویی در باکتری‌های جدا شده از انسان نیز می‌شود. بررسی‌ها حاکی از آن است که از دلایل ایجاد مقاومت دارویی نسبت به فلورکوئینولون‌ها در انسان، ایجاد مقاومت دارویی در طیور است. لذا ضرورت مصرف درست، صحیح و به موقع فلورکوئینولون‌ها در طیور هر چه بیشتر آشکار می‌گردد .(۱۲)

 در تحقیقات صورت گرفته با جداسازی اشرشیا کولی از لاشه مرغان در مرغداری‌های استان قزوین، نمونه‌های جدا شده، نسبت به انروفلوکساسین به میزان ۴۰% مقاوم بودند، در حالیکه به آمپی‌سیلین و اکسی‌تتراسیکلین، به ترتیب ۷۶% و ۸۳%، مقاوم بودند.(۳)

گستره مصرف:

  مصرف داروی انروفلوکساسین نقش موثری در نابودی باکتری سالمونلا تایفی موریوم در ۲۴ ساعت بعد از تجویز داشته است و کاهش فعالیت باکتری و دفع باکتری را سبب شده است. لذا به عنوان یک داروی مناسب در کنترل بیماری‌های حاصل از سالمونلاها بخصوص انتریکا و تایفی موریوم مطرح است.(۱۰)

در بررسی صورت گرفته بر روی باکتری هموفیلوس جدا شده از مرغان تخمگذار در سالهای ۷۹ تا ۸۱ در ایران، نشان دهنده  حساسیت آنها به انروفلوکساسین بوده است و ۱۰% از نمونه‌ها‌ دارای حساسیت کامل  بودند.(۵)

در تحقیق صورت گرفته توسط دکتر هدایتی و همکاران در دانشگاه فردوسی مشهد بر روی تخم مرغ‌های مصرفی شهرستان مشهد، مشخص شد که ۵ مورد نمونه مثبت سالمونلا اینتریتیدیس که به انروفلوکساسین حساس بوده اند در آزمایش آنتی بیوگرام قطر متوسط ۱۵-۱۸  میلی متر را تشکیل داده بودند.(۴)

بررسی تیتر گله‌های آلوده به مایکو پلاسما گالی سپتیکوم بعد از مصرف انروفلوکساسین جهت کنترل این بیماری در این گله‌ها ، نشان دهنده کاهش تیتر از ۲۹% به ۱۴% شد.(۹)

مهمترین فاکتور‌هایی که فعالیت کینولون‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهند:

۱- حضور کاتیون‌ها در محل اثر دارو (همچون +Al3+، Mg3+، Fe2+ و +Ca2). این کاتیون‌ها می‌توانند با گروه کربوکسیل باند شده و اثر بخشی دارو را تا حدود زیادی کاهش دهند. (اهمیت تاثیر ضعیف این خانواده در آب‌های سخت).   

PH پایین در مکان اثر دارو روی MIC موثر بوده و در مواردی دیده شده که در صورت اسیدی بودن محل اثر، MIC را باید ۴ تا ۶۴ برابر افزایش داد.

جمع بندی:

داروی انروفلوکساسین به عنوان یک آنتی بیوتیک وسیع الطیف نقش موثری در نابودی ارگانیزم‌های بیماری‌زای طیور دارد. به نظر می‌رسد یکی از مهم ترین موارد در جلوگیری از بروز مقاومت دارویی در طیور بهره گیری از دُز مناسب دارو است. از طرفی کمک نمودن به مکانیزم جذب روده‌ای دارو در کاهش دُز‌های مصرفی مهم است به گونه‌ای که ترکیب شدن دارو با سدیم نقش مهمی در جذب دارو از دیواره‌های روده وکانال‌های سدیمی موجود در آن می‌تواند داشته باشد. دُز مطمئن دارو بر حسب  وزن  بوده و به صورت ۱۰ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن زنده محاسبه می‌شود. از طرفی رعایت نمودن زمان قطع مصرف دارو نقش مهمی در کاهش و عدم بقایای دارویی در لاشه طیور دارد.

 

تصویر۱: فرمول انرو فلوکساسین

گرد آورنده و مترجم : دکتر مهدی هدایتی

متخصص بهداشت و  بیماری‌های طیور از دانشگاه تهران

عضو بخش علمی گروه دارویی کیمیافام

منابع :

۱- عبدی کاظم، اطلاعات و کاربرد داروهای آبزیان، ۱۳۸۷

۲- خطیبی سید امین – جوادی افشین،  بررسی اثر پروسه  کباب کردن روی بقایای آنتی‌بیوتیکی در بافت‌های خوراکی طیور به روشFTP، هفدهمین کنگره بین المللی علوم و صنایع غذایی،  مشهد مقدس، ۱۳۸۷

۳- موذن محمد، مقایسه اثر آنتی بیوتیک‌ها بروی اشریشیا کلی جدا شده از مرغداری‌های گوشتی، طرح تحقیقاتی دامپزشکی شهرستان قزوین، ۱۳۸۸

۴- هدایتی مهدی، جمشیدی عبدالله، کلیدری غلامعلی، بررسی اثرات حسایت آنتی باکتریال سویه‌های سالمونلا جداشده از تخم مرغ‌های مصرفی شهرستان مشهد، مجله دامپزشکی تبریز ، مرداد ماه ۱۳۸۸

۵- بنایی منصور وهمکارا ن، جداسازی، تشخیص و تست حساسیت آنتی بیوتیکی در جدایه‌های هموفیلوس پاراگالیناروم از مرغان تخمگذار مبتلا، مجله پژوهش و سازندگی، شماره ۷۳ ، ۱۳۸۵

۶- Emea , commited for medicinal veterinary product , 1998

7- H. GARCÍA OVANDO, M.V.; N. GORLA, Dr. Cs. Biol.; A.WEYERS, M.Sc.,; L. UGNIA, M.V., A. MAGNOLI M.V. Simultaneous quantification of ciprofloxacin, enrofloxacin and balofloxacin in broiler chicken  muscle , Arch. Med. Vet. XXXVI, Nº ۱, ۲۰۰۴

۸- F. Humbert DVM, F. Lalande  , G. Salvat DVM, and J. J. Carramiñana DVM Bacteriological monitoring of Salmonella enteritidis carrier birds after decontamination using enrofloxacin, competitive exclusion and movement of birds,  The Veterinary Record, Vol 141, Issue 12, 297-299

9- Elie K. Barbour , Shady Hamadeh, Rabih Talhouk, Wassim Sakr and Ragy Darwish , Evaluation of an enrofloxacin-treatment program against Mycoplasma gallisepticum infection in broilers , The Veterinary Journal, March 2002

10- Ken S. Stapleton,1  Laura J. V. Piddock,2 and Martin J. Woodward  , Modification of Enrofloxacin Treatment Regimens for Poultry Experimentally Infected with Salmonella enterica Serovar Typhimurium DT104 To Minimize Selection of Resistance ,  ANTIMICROBIAL AGENTS AND CHEMOTHERAPY, Dec. 2006, p. 4030–۴۰۳۷ Vol. 50, No. 12

11- Maślanka T, Jaroszewski JJ, Mikołajczyk A, Rotkiewicz T. Effect of increasing doses of enrofloxacin on chicken articular cartilage, Pol J Vet Sci. 2009;12(1):21-33.

12 -Thorunn R. Thorsteinsdottir, Gunnsteinn Haraldsson, Vala Fridriksdottir, Karl G. Kristinsson, and Eggert Gunnarsson, Broiler Chickens as Source of Human Fluoroquinolone-Resistant Escherichia coli, Iceland , Emerg Infect Dis. 2010 Jan

2108 بازدید

  نظر خود را درباره این مطلب بنویسید