سندرم اُفت تولید (قسمت اول)

سندرم اُفت تولید (قسمت اول)

ویروس سندرم اُفت تولید (EDS) عضو خانواده آدنو ویروس (Adenovirus) ها بوده و در جنس Atadenovirus قرار دارد.

حساسیت به عوامل فیزیکی و شیمیایی:

ویروس سندرم اُفت تولید در مواجهه با کلروفرم و طیف pH 3 تا ۱۰ مقاوم است. ویروس ۳۰ دقیقه در دمای ۶۰ درجه سانتی‌گراد و ۳ ساعت در دمای ۵۶ درجه سانتی‌گراد باقی می‌ماند. ویروس در برابر یون‌های تک ظرفیتی  مقاوم ولی در برابر یون‌های دو ظرفیتی حساس است.

انتقال:

شیوع سندرم اُفت تولید به سه فرم صورت می‌پذیرد:

الف- فرم کلاسیک: در ابتدا طیور مولد درگیر بیماری شده و عمده راه انتقال بیماری از طریق انتقال عمودی آن به داخل تخم مرغ ها می‌باشد. اگر چه در این روش میزان انتقال ویروس به تخم مرغ ها اندک است ولی انتشار بعدی ویروس بسیار با اهمیت می‌باشد. در بسیاری از موارد دفع ویروس و حضور آنتی بادی در بدن، تا رسیدن تولید گله به بیش از ۵۰%، نمایان نمی‌شود. در این مرحله از عفونت، ویروس مجدد فعال شده و منجر به ایجاد کانون های عفونت در سرتاسر بدن می‌شود.

ب- فرم اندمیک: این شکل از بیماری به دنبال فرم کلاسیک بیماری رخ می‌دهد. در این شکل از بیماری که بیماری را بیشتر در مرغان تخم‌گذار ایجاد می‌نماید هر دو نوع تخم مرغ های طبیعی و غیر طبیعی در طی دوره رشد ویروس حاوی ویروس می‌باشند. در طیور بالغ حضور ویروس در مدفوع احتمالا به واسطه آلودگی اُویداکت می‌باشد. علاوه بر راه انتقال مستقیم ویروس بین پرندگان شواهدی در دست است که گسترش ویروس می‌تواند از طریق دان آلوده و سر سرنگ های آلوده نیز صورت پذیرد. انتقال ویروس در داخل یک مزرعه بسیار آهسته و متناوب می‌باشد به صورتی که  این انتقال می‌تواند ۱۱ هفته به طول بیانجامد.

ج- انفرادی: گسترش و سرایت ویروس از اردک های وحشی و اهلی، غاز و احتمالا سایر طیور وحشی به گله، از طریق آلودگی آب آشامیدنی با مدفوع آلوده، صورت می‌گیرد. این نوع از بیماری در برخی از نواحی بسیار با اهمیت بوده و در برخی از موارد به نظر انفرادی می‌باشد. این نکته را باید در نظر داشت که گله آلوده همواره کانون اندمیک بیماری می‌باشد.

علائم بالینی:

متعاقب عفونت تجربی اولین علائم بیماری طی ۷-۹ روز بعد از آلودگی در بدن ایجاد می‌شود، اگر چه در برخی از موارد بروز علائم بالینی تا ۱۷ روز پس از عفونت نیز دیده نشده است. اولین علامت در مرغان مبتلا تغییر رنگ پوسته در تخم مرغ های قهوه‌ای رنگ می‌باشد. علامت بعدی بیماری شامل تولید تخم مرغ‌های با پوسته نازک و نرم و یا بدون پوسته می‌باشد. تخم مرغ های با پوسته نازک عمدتا خشن بوده و سطح سمباده‌ای شکل دارند. با معدوم نمودن تخم مرغ های غیر طبیعی، مابقی تخم مرغ‌ها از لحاظ توانایی هچ و باروری، مشکلی نخواهند داشت. در صورتی‌که آلودگی در مراحل انتهایی تولید گله باشد، تولک بری اجباری می‌تواند تولید گله را به سطح طبیعی باز گرداند. اُفت تولید می‌تواند بسیار سریع رخ دهد و یا طی چندین هفته به طول انجامد. شیوع سندرم اُفت تولید می‌تواند ۴-۱۰ هفته به‌طول بیانجامد و کاهش چهل درصدی تخم مرغ را داشته باشد. اگر چه این میزان کاهش تولید، بعدا جبران می‌شود، به گونه‌ای که در نهایت به ازای هر قطعه مرغ تنها ۱۰-۱۶ عدد تخم از کل تولید گله کاسته می‌شود. در صورتی‌که بیماری در نتیجه فعال شدن مجدد ویروس باشد علائم را در زمان تولید بالای ۵۰% و پیک خواهیم دید. در عمده کارهای تحقیقاتی نشان داده شده است که بیماری تاثیری بر اندازه تخم مرغ و کیفیت آلبومن ندارد.

به طور کلی پرندگان مبتلا سالم می‌باشند. اسهال گذرا در برخی از موارد دیده شده است که ناشی از ترشحات اُویداکتی می‌باشد.

جراحات بالینی:

در رخداد طبیعی بیماری، تنها جراحات قابل تشخیص، تخمدان‌های غیر فعال و اُویداکت آتروفی شده می‌باشند. اگر چه همین علائم نیز ممکن است دیده نشوند. متعاقب عفونت های تجربی، اِدم چین های رحمی و حضور ترشحات اکسودایی در غدد مولد پوستۀ تخم، طی ۹-۱۴ روز بعد از عفونت، دیده می‌شود.

روند ایجاد بیماری:

متعاقب عفونت تجربی، ویرمی به همراه تکثیر ویروس در موکوس مخاط بینی و طی ۳-۴ روز پس از عفونت، تکثیر ویروس در بافت لنفاوی، طحال و تیموس دیده می‌شود. طی ۷-۲۰ روز پس از عفونت افزایش تکثیر ویروس در غدد مولد پوسته قابل مشاهده است. التهاب این قسمت از دستگاه تناسلی منجر به تشکیل تخم مرغ هایی با پوسته غیر طبیعی می‌شود. برخلاف سایر آدنو ویروس ها، آدنو ویروس مولد بیماری EDS در روده ها تکثیر نشده و حضور ویروس در مدفوع احتمالا به علت اختلاط مدفوع با ترشحات دستگاه تناسلی می‌باشد.

تشخیص:

جدا سازی و شناسایی ویروس مولد بیماری:

محیط های کشت اختصاصی ویروس تخم اردک و یا غاز حاصله از گله های عاری از بیماری می‌باشد و تخم مرغ جنین دار ماکیان برای کشت ویروس مناسب نمی‌باشد.

تست های سرولوژی تشخیص بیماری:

تست های تشخیصی HI، ELISA، SN، DID و IFA حساسیت مشابهی برای تشخیص بیماری دارند. در صورت آلوده شده پرنده با سایر سروتیپ های آدنو ویروسی غیر از عامل مولد سندرم اُفت تولید، آزمایشات ELISA، IFA و یا DID نتایج را مثبت نشان می‌دهند و این در حالی است که نتایج آزمایشات HI و SN منفی می‌باشند. تست HI آزمون انتخابی برای تشخیص سرومی ویروس می‌باشد.

تشخیص های تفریقی:

عدم دستیابی سطح مورد انتظار تولید، مخصوصا در پرندگان سالم، همراه با پوسته نا سالم تخم مرغ از عمده موارد مشکوک شدن به بیماری است. علامت معمول بیماری تولید تخم مرغ های بدون پوسته است.  ولی از آن جایی که تخم مرغ های بدون پوسته توسط مرغ ها خورده می‌شود دیدن این گونه تخم مرغ ها بعید به نظر می‌رسد. لذا بازدید از مرغداری باید صبح زود و قبل از این که تخم مرغ های بدون پوسته و ناسالم توسط مرغ ها خورده شود، صورت پذیرد. اگر چه در این بیماری تخم مرغ های بدون پوسته و یا با پوسته شل و نازک وجود دارند ولی تولید تخم “مرغ های بد شکل”، فرم معمول بیماری نمی‌باشد.  اگر چه شکل ظاهر بیماری بسیار مشخص است ولی تشخیص نبایدفقط بر اساس یافته های بالینی باشد.

واکسیناسون:

واکسن‌های غیر فعال روغنی، حفاظت خوبی را بر علیه شکل بالینی بیماری در مزرعه ایجاد می‌نمایند. طیور عموما در سنین ۱۴ تا ۱۶ هفتگی واکسینه می‌شوند. برای بررسی میزان تیتر ایجاد شده می‌توان هفت روز پس از واکسیناسیون اقدام نمود، اگر چه بیشترین میزان تیتر ۲تا ۵ هفته بعد از واکسیناسیون ایجاد می‌شود.

درمان:

از آنجایی که عامل ایجاد کننده بیماری نوعی ویروس است هیچ درمان شناخته شده وجود ندارد.

دکتر مهدی چراغچی باشی

دکترای تخصصی بهداشت وبیماری‌طیور (دانشگاه تهران)

عضو بخش علمی گروه دارویی کیمیافام

Ref:

Diseases of poultry, Y.M.Saif, 2008

1566 بازدید

  نظر خود را درباره این مطلب بنویسید