سیستم­های گرمایشی در مرغداری­ها

سیستم­های گرمایشی در مرغداری­ها

 

      از زمان شکل‌گیری صنعت مرغداری، همواره دغدغه تأمین گرما برای جوجه ­ها به خصوص در دو هفته ­ی اول بعد از تفریخ از تخم وجود داشته است. یک سیستم گرمایشی مناسب باید به خوبی از عهده ­ی گرم کردن جوجه ­ها برآید و از نظر اقتصادی نیز به صرفه باشد. در مجموع  یک سیستم گرمایشی خوب، باید برای تامین حرارت مورد نیاز توان کافی داشته باشد; از نظر هزینه‌های­ اولیه و منبع انرژی مصرفی مقرون به صرفه باشد; کنترل، رسیدگی و سرویس آن ساده باشد و استانداردهای ایمنی لازم را برای کارکنان و جوجه‌ها داشته باشد.

    گرمای مورد نیاز یک سالن مرغداری به دو روش، از طریق سیستم­ های گرمایشی مرکزی و یا استفاده از سیستم ­های گرمایشی موضعی یا غیرمرکزی تأمین می­شود. سیستم‌های گرمایشی مرکزی، عمدتاً برای گرم‌کردن تمامی فضای سالن  مرغداری به کار می‌روند و می‌توان از آن‌ها در مناطقی که دمای هوا معتدل و یا گرم است، حتی در روزهای ابتدایی دوره ­ی پرورش، برای تأمین حرارت مورد نیاز جوجه‌ها استفاده نمود. عموماً استفاده از این روش در مناطقی که سردسیر هستند مقرون به صرفه نیست و به نوعی اتلاف انرژی محسوب می‌شود.  روش دیگر استفاده از سیستم‌های گرمایشی موضعی است. از این روش عمدتاً در دو هفته ­ی اول دوران پرورش جوجه‌ها برای تأمین دمای مورد نیازشان استفاده می‌شود. از سیستم‌های گرمایش مرکزی و موضعی می­توان به طور هم‌زمان و تلفیقی استفاده نمود.

 

انواع سیستم‌های گرمایشی

 

سیستم گرمایش موضعی

     معروف‌ترین آن‌ها مادر مصنوعی با سوخت فسیلی می‌باشد (تصویر ۱). اجزای مادر مصنوعی به طور کلی شامل چترمادرمصنوعی، منبع تولید حرارت از سوخت و قلاب آویز یا چهارچوب می ­باشد. مادر­های مصنوعی یا به صورت آویز از سقف در سالن جای می­ گیرند و یا در روی یک چهارپایه بر روی بستر قرار گرفته و یا در انواع لوله ­های آب داغ، در نزدیکی کف بستر قرار دارند. مادرهای مصنوعی بر اساس نوع سوخت مصرفی به انواع مادرهای گاز سوز، برقی، گازوئیل سوز، با لامپ UV و مادر مصنوعی با استفاده از لوله‌های محتوی آب گرم در نزدیکی کف سالن تقسیم می­شوند. چتر مادر مصنوعی به منزله­ ی­ یک صفحه تابشی عمل می ­نماید و گرمای تولیدی را به سمت جوجه و بستر هدایت می­ کند. در حقیقت چتر مادر مصنوعی کار متمرکز کردن حرارت به روی جوجه را برعهده دارد.

انتخاب یک مادر مصنوعی مناسب بر اساس سوخت مصرفی رایج در منطقه، هزینه ­های نگه­داری، میزان ایمنی و سلامت، نوع سالن مرغداری، تهویه، ضریب عایق حرارتی مصالح به کار رفته در ساخت سالن و آشنایی مرغدار با انواع مختلف مادر مصنوعی صورت می ­پذیرد.

 

تصویر۱، مادر مصنوعی گازسوز

 

مادر مصنوعی جهت پرورش جوجه ­های گوشتی، پولت ­های تخم­گذار و جوجه بوقلمون ­ها در دو هفته ­ی اول کاربرد دارد. دمای زیر مادر مصنوعی ۳۲-۳۰ و تحت این شرایط دمای کل سالن باید ۲۶-۲۴ درجه ­ی سانتی­گراد باشد. با افزایش سن جوجه ­ها دمای زیر مادر مصنوعی کاهش می­ یابد. در تنظیم دمای مادر مصنوعی بیش از دماسنج باید به وضعیت جوجه ­ها توجه کرد. در صورت فاصله گرفتن جوجه­ ها از مرکز مادر مصنوعی به سمت حصار اطراف،  باید دمای مادر مصنوعی را کاهش داد و در صورتی­که جوجه­ ها در زیر مادر مصنوعی تجمع کرده باشند نشان از دمای ناکافی زیر مادر مصنوعی است و تحت این شرایط باید دما را افزایش داد. در مجموع جوجه­ ها در زیر مادر مصنوعی باید توزیع یکنواختی داشته باشند.۲۴ ساعت قبل از ورود جوجه‌ها باید دمای سالن و مادر مصنوعی را به دمای مورد نیاز رساند. دمای مادر مصنوعی را همیشه باید در سطح جوجه کنترل نمود. ظرفیت مادر­های مصنوعی متفاوت است. چتر مادر مصنوعی بر حسب ظرفیت دستگاه دارای اندازه ­های متفاوتی می ­باشد. قطر چتر معمولا ۱/۵- ۱متر است. مادرهای مصنوعی استاندارد،  حدود ۵۰۰ قطعه جوجه را حمایت می­ کنند. برای اینکه جوجه ­ها از مادر مصنوعی فاصله نگیرند حصاری در اطراف مادر مصنوعی نصب می­ گردد. این حصار در فاصله ۸۰-۹۰ سانتیمتری از لبه ­ی مادر مصنوعی و در برخی منابع تا دو متر ذکر شده است. با بزرگ شدن جوجه­ ها، محوطه ­ی حصار هم بزرگ‌تر می­ شود. ارتفاع این حصار‌ها عموماً ۶۰-۵۰ سانتیمتر می ­باشد.

سیستم گرمایش کل سالن

در این روش تمام سالن گرم می‌شود. این کار هزینه ­بر است و سوخت بیشتری صرف گرم نمودن فضای خالی می ­شود. سیستم‌های گرمایشی معمولاً در داخل سالن نصب می ­شوند و یا هوای گرم به بوسیله ­ی هواکش دمنده وکانال به داخل سالن می ­رسد.

انرژی مورد نیاز این وسایل گرمازا از طریق گاز، گازوئیل، مازوت، نفت و برق تأمین می­ گردد. از جمله این سیستم‌ها که گرما را در کل سالن فراهم می­ کنند می ­توان از چهارشاخ، هیتر کوره ­ای و کابینتی، هیترهای موشکی و هیترهای تابشی نام برد.

 

گرم‌کننده چهارشاخ

در کشورمان در مرغداری ­های سنتی و نیمه سنتی از مادرهای مصنوعی گازی یا گازوئیلی قدیمی که به چهارشاخ معروف­ اند، استفاده می­ شود(تصویر۲). ساختار اصلی آن­ها در واقع منبع حرارتی است که توسط چهارپایه بر روی کف سالن قرار می­ گیرد. بعضاً از این گونه مادرهای مصنوعی برای گرمایش کل سالن و یا به عبارتی به عنوان سیستم گرمایش مرکزی نیز استفاده می‌شود که البته توزیع گرمای خوبی در کل سالن نخواهند داشت. از معایب این سیستم گرمایشی می‌توان به احتمال ایجاد جرقه و آتش ­سوزی در سالن، استفاده از اکسیژن سالن برای سوخت و بالابردن شانس ابتلای گله به عوارض ناشی از هیپوکسی، عدم امکان کنترل اتوماتیک دما در سالن و نیاز به صرف وقت و رسیدگی مداوم از سوی مرغدار یا کارگر، عدم توزیع یکنواخت گرما در سالن ، بازده پائین تبدیل سوخت به حرارت و اتلاف انرژی بسیار زیاد، کارا نبودن در سیستم تهویه ­ی تونلی و خاموش شدن مکرر و رها شدن گازهای سمی حاصل از سوخت در سالن در صورت عدم تعبیه ­ی دودکش برای دستگاه، اشاره نمود.

 

از مزایای استفاده از این سیستم، پائین بودن هزینه‌ی اولیه­، هزینه‌ی نگه‌داری کم و در دسترس بودن منبع انرژی مورد استفاده است. امروزه با آشنایی هر چه بیشتر قشر مرغدار با معایب استفاده از چهارشاخ، استفاده از این سیستم کم‌تر شده و در حال حاضر اکثر مرغداران از سیستم ­های با کارایی بالا و ایمن تر استفاده می‌کنند.

 

تصویر۲، یک چهارشاخ سنتی در سالن مرغداری 

 

 

 

هیتر کوره ­ای

هیترهای کوره ­ای از مشعل، دیگ فلزی، شبکه­ ای از لوله ­های موازی،  فن پرقدرت، ترموستات و تابلوی برق تشکیل شده‌اند.

حرارت ناشی از سوختن گاز یا گازوئیل این دستگاه، هوای ورودی را گرم نموده و با فشار یک فن پرقدرت این هوای گرم شده به داخل سالن هدایت می­ شود. هوای گرم با عمل چرخش در سالن حرارت را به نقاط مختلف سالن انتقال می­ دهد. این دستگاه در سیستم ­های تهویه تونلی کاربرد زیادی دارد. محفظه ­ی احتراق از لوله ­های هوای گرم جداست، لذا گاز حاصل از احتراق در کوره ­ی این وسایل وارد سالن نمی‌شود. به طور معمول کابینت و محفظه ­ی احتراق این دستگاه­ ها در پیش سالن و یا بیرون از سالن قرار داده می ­شود و بنابراین از اکسیژن سالن برای اشتعال استفاده نمی­ شود. البته کابینت را در برخی از مرغداری­ ها در خود سالن قرار می­دهند که این کار توصیه نمی­ شود. بیشتر مرغداری‌ها‌ی کشور از این نوع هیتراستفاده می‌‌کنند. برخی از این هیترها مشعل­ های دوگانه سوز دارند و قدرت گرمادهی مختلف دارندکه به۵۰ تا بیش از ۷۰۰ هزار کیلوکالری در ساعت می ­رسد(تصویر ۳).

 

تصویر۳، یک هیتر کابینتی با مشعل 

 

 

هیتر موشکی

هیترهای موشکی یا جت مسترها انواع دیگری از دستگاه ­های گرماساز هستند که از آنها در سالن مرغداری‌ها استفاده می­ گردد. ساختار آن­ها به شکل استوانه­ است که معمولا از سقف آویزان می­ گردند و با قدرت و توان مختلف در بازار موجود می‌باشند(تصویر۴). از نظر نوع مصرف سوخت انواع نفت سوز، گازسوز و گازوئیل سوز آن­ها موجود است. از جمله مزایای آن­ها دارا بودن سنسور­های حرارتی برای روشن و خاموش شدن اتوماتیک دستگاه بدون نیاز به کارگر است. قدرت پرتاب هوا در این سیستم به وسیله ­ی هواده ­های برقی (فن آکسیال یا سانتریفیوژی) به خوبی تأمین می­ گردد و هوای گرم را ۴۰ تا ۵۰ متر در طول سالن پرتاب می­ کنند. هیترهای موشکی در دو نوع اگزوز­دار و فاقد اگزوز عرضه می­ شوند که اکیدأ استفاده از انواع اگزوز دار آن توصیه می ­شود. زیرا گازهای سمی حاصل از سوخت را از طریق لوله ­ی اگزوز به بیرون از سالن انتقال می ­دهند. ضمنأ باید توجه نمود این دستگاه ­باید دارای لوله ­ای برای تأمین اکسیژن مورد نیاز برای اشتعال از بیرون مرغداری باشد. درگذشته که این لوله ­ی مجزا در نظر گرفته نشده بود، بعضاً مشکل آسیت و مشکلات دیگر در ارتباط با کمبود اکسیژن هوای داخل سالن و هایپوکسی پرندگان بروز می­ نمود. برخی مدل ­های قابل حمل یا پرتابل باک­دار از این سیستم نیز در بازار موجود است که از آنها می ­توان برای گرم نمودن قسمت‌های انتهایی سالن و نقاط کوری که دمایشان پائین­تر از سایر نقاط سالن می ­ماند، به طور موضعی استفاده نمود.

 

 

 تصویر۴، هیترموشکی،آویزان از سقف

 

سیستم­ گرمایش از کف

این سیستم ­ها در ابتدا برای گرم نمودن منازل و ساختمان­ ها برای مصارف انسانی طراحی گردید(تصویر ۵). استفاده از این سیستم در صنعت طیور جای بحث دارد. طیور به خصوص در سنین پائین بیشتر گرمای بدن خود را از طریق کلیه ­ها و ریه‌‌ها که در پشت بدن قرار دارند با محیط تبادل می­کنند. در طبیعت نیز مرغ مادر گرمای بدنش را به پشت جوجه‌های خود انتقال می­دهد وشاید به همین دلیل تأمین گرما از کف برای جوجه­های جوان کاری چندان منطقی نباشد ضمن اینکه در صورت گرمای زیاد از کف مشکلات ناشی از تبخیر زیاد از بستر نظیر بستر خشک، رطوبت زیاد هوای سالن و مشکلات مربوط به کف پای پرندگان می ­تواند بروز پیدا کند. از طرفی هزینه ­ی ساخت و نگه­داری این سیستم زیاد می­ باشد و در صورت بروز مشکل در حین پرورش، مشکلات نشت یابی و غیره را در برخواهد داشت.

 

 

 

 تصویر۵، مربوط به سیستم گرمایش از کف که بعداً توسط قطعات از پیش ساخته شده و یا سیمان مخصوص پوشیده می‌شوند.

 

سیستم ­های تابشی

این سیستم ­ها به جای گرم کردن و جابه جا کردن هوای گرم، گرما را مستقیم به بدن پرنده می­ تابانند. سیستم ­های تابشی لوله‌ای در دهه ­های اخیر ابداع شده ­اند و علاوه بر سالن ­های مرغداری در ورزشگاه­ها، پایانه ­ها و مراکز خرید در مناطق سردسیر کاربرد دارند(تصویر۶). این سیستم­ها به دلیل اینکه از یک مدار بسته جهت سوخت گاز در داخل خود بهره می­ برند دارای مزایای بسیاری هستند.

در این گرماسازها حرارت ناشی از سوخت گاز در داخل یک لوله با آلیاژ مخصوص حرکت می­کند و سبب داغ شدن سرتاسری لوله می­ گردد. اشعه ­ی مادون قرمز به وسیله­ ی فلزخاصی که در ساخت لوله ­های این دستگاه­ ها به کار رفته تولید و توسط صفحه ­ی انعکاس دهنده ­ای که در بالای  لوله­ ها تعبیه می ­شود به کف تابانده می­ شود. این سیستم حرارت بسیار سالم است و بهترین توزیع و پخش گرما را از بالا به پشت جوجه‌ها خواهد داشت. این سیستم هم اکنون در اکثر کشورهای پیشرفته و سردسیر دنیا نظیر کانادا و روسیه جهت گرمایش سالن ­های مرغداری مورد اقبال قرار گرفته و در سطح وسیعی جایگزین سیستم‌های گرماساز پیشین شده است. مقالات علمی نشان داده است که استفاده از این سیستم ­ها در مقایسه با منابع گرمایشی دیگر سبب کاهش ضریب تبدیل و افزایش سرعت رشد در ماکیان گوشتی می­ گردد. علاوه بر این، استفاده از این سیستم ­ها به جهت صرف انرژی کمتر سبب صرفه جویی در هزینه ­ها به میزان بسیار زیاد می ­شوند.

 

 

 تصویر۶، سیستم گرمایش تابشی لوله ­ای

منصور میاحی، استاد بهداشت و بیماری‌های پرندگان،دانشگاه شهید چمران اهواز

پژمان زمانی دهکردی، دستیار دکترای تخصصی بهداشت و بیماری‌های پرندگان،دانشگاه شهیدچمران اهواز

مصطفی قلی پورآذر، دستیاردکترای  تخصصی بهداشت و بیماری‌های پرندگان،دانشگاه شهیدچمران اهواز

منابع:

۱) زرقی حیدر، گلیان ابوالقاسم،. ابزارها و ماشین آلات پرورش طیور، ویرایش دوم، ۱۳۹۰، انتشارات موسسه ­ی آموزش عالی علمی کاربردی جهادکشاورزی، ص ۱۰۹ الی ۱۲۲٫

۲) ریاسی احمد، فتحی م. ح.، اصول طراحی و احداث ساختمان مرغداری، ۱۳۸۹، نشر آییژ، ص ۸۳ الی ۹۱٫

۳) http://www.iran-mashin.com/category.php?cat=2 ,  انواع هیتر، یونیت هیتر، کوره هوای گرم،…,

13500 بازدید

Comments

  1. محمد گفته:

    خییییییییییییییییییلی عالی…
    واقعا استفاده کردم و مشکلم حل شد …
    ممنونم

  2. علی گفته:

    عالی بودممنون – فقط در مورد چهار شاخ جدید یه عکس هم میزاشتید خوب بود

  نظر خود را درباره این مطلب بنویسید