نقش نانوسیل در ضدعفونی دان طیور و حفظ امنیت زیستی (بیوسکیوریتی)

نقش نانوسیل در ضدعفونی دان طیور و حفظ امنیت زیستی (بیوسکیوریتی)

مقدمه:

بحث امنیت زیستی (بیوسکیوریتی) در صنعت پرورش طیور با توجه به خطر بروز بیماری‌های واگیردار، موضوعی است که در سال‌های اخیر اهمیت فراوانی پیدا کرده است. یکی از مهمترین فاکتورهای حفظ امنیت زیستی، کنترل مواد غذایی و مکمل‌های خوراکی طیور از جهت آلودگی به عوامل بیماری‌زا می‌باشد. در بررسی‌های اپیدمیولوژیک تلفات مزارع پرورش طیور می‌توان ردپایی از انتقال بیماری‌ها از طریق خوراک (دان) را پیدا نمود.

متاسفانه بعلت حساسیت مواد متشکله خوراک طیور، امکان استفاده از مواد ضدعفونی کننده برای کنترل آلودگی آن‌ها محدود بوده و عملاً از این طریق فرصت مناسبی برای ورود عوامل پاتوژن به فارم مهیا می‌باشد.

 در این مقاله کوتاه سعی شده است تا با بررسی عوامل و راه‌های آلودگی دان در طیور، مطالعه انجام شده در مورد کنترل آلودگی‌های دان با ماده ضدعفونی کننده نانوسیل تشریح گردد.

 

عوامل آلوده کننده دان:

  • عوامل فیزیکی
  • عوامل شیمیایی
  • عوامل بیولوژیکی:

       ۱- انواع میکرو ارگانیسم‌ها

              -   باکتری‌ها

              -   ویروس‌ها

              -   قارچ‌ها

       ۲- سموم ناشی از میکرو ارگانیسم‌ها

              – آفلاتوکسین

 

 

مشکلات ناشی از آلودگی بیولوژیکی عبارتند از:

        ۱- حضور میکروارگانیسم‌ها باعث فساد اجزای تشکیل دهنده و کاهش ارزش غذایی دان می‌شوند و در برخی موارد باعث غیر قابل مصرف شدن دان می‌گردند.

        ۲- حضور میکروارگانیسم‌ها در دان می‌تواند باعث بروز بیماری‌های حاد و واگیر، آلرژی، مسمومیت و تلفات در گله شود. 

  •         ۳- سموم و متابولیت‌های ایجاد شده توسط میکروارگانیسم‌ها (مانند آفلاتوکسین) باعث مسمومیت‌های حاد و مزمن در طیور می‌شوند. در همین راستا در مورد این سموم حد مجاز تعیین شده است که در صورت آلودگی با مقادیر بالاتر از این حد مجاز، دان غیر قابل مصرف خواهد بود.

 

  •    مشکلات ناشی از آلودگی با باکتری‌ها:

باکتری‌هایی مانند سالمونلا و کمپیلوباکترمی‌توانند از راه‌های ذکر شده در مبحث بعدی دان را  آلوده کرده و مصرف این دان آلوده باعث بروز بیماری و تلفات ناشی از آن در طیور گردد.

 

  •     مشکلات ناشی از آلودگی با ویروس‌ها:

در زمان شیوع بیماری‌های ویروسی مانند نیوکاسل،گامبورو، برونشیت و آنفلوانزای فوق حاد طیور، دان می‌تواند عامل مهمی برای انتقال بیماری از گله‌ای به گله دیگر باشد.

 

  •     مشکلات ناشی از آلودگی با قارچ‌ها:

قارچ‌ها بواسطه فراوانی و پراکندگی اسپور آن‌ها در تمام مکان‌ها در صورت مهیا شدن شرایط مناسب به سرعت شروع به تکثیر کرده و برخی از گونه‌های قارچ‌ها سم تولید می‌نمایند. به‌عنوان مثال قارچ آسپرژیلوس به‌‌راحتی دان را آلوده و مشکلات متعاقب آن را برای طیور ایجاد می‌کند.

 

  •     مسمومیت با آفلاتوکسین در طیور:

مسمومیت با آفلاتوکسین به دو صورت بالینی و تحت بالینی ایجاد می‌گردد که فرم بالینی آن می‌تواند بصورت حاد باعث ایجاد مرگ و میر در گله شود.

در فرم بالینی حاد، بی اشتهایی، مشکلات تنفسی، اسهال، تشنج و مرگ دیده می‌شود و در مسمومیت ‌های بالینی غیر حاد و تحت بالینی علائم کاهش اشتها، افت تولید، کاهش رشد و ضعف عمومی گله مشاهده می‌گردد.

آفلاتوکسین B1 که فراوانترین و سمی ترین نوع آفلاتوکسین می‌باشد مهمترین اثر تخریبی خود را در کبد می‌گذارد. مهمترین مشکل ایجاد شده تضعیف دستگاه ایمنی بدن می‌باشد که مقاومت پرنده را در مقابل عفونت کم کرده و مانع از تاثیر واکسن می‌گردد.

شرایط مناسب برای رشد قارچ و تولید آفلاتوکسین:

آب و هوای گرم و مرطوب، رطوبت دانه‌ها و عواملی که مصونیت گیاه را کاهش می دهند مثل آسیب حشرات و جوندگان به رشد قارچ‌ ها کمک می‌کنند.

دمای بین۳۷ – ۲۶  درجه سانتیگراد ( ۱۰۰-۸۰ درجه فارنهایت) و رطوبت نسبی ۸۵ % محیط (متناظر با ۱۸ % رطوبت دانه) مناسب رشد آسپرژیلوس است. رشد قارچ در رطوبت کمتر از ۵۵ % ضعیف است، اما اگر دانه به مقدار کافی مرطوب باشد همچنان سم تولید می‌شود. در هر صورت کاهش مقدار رطوبت حتی تا ۱۲ % نیز تاثیری در از بین رفتن قارچ و توکسین نخواهد داشت.

 

راه‌‌های آلودگی دان:

۱- حمل و نقل:

وسایل نقلیه می‌توانند محل مناسبی برای تجمع و تکثیر میکروارگانیسم‌ها باشند و به راحتی آلودگی را از یک محموله به محموله دیگر منتقل نمایند.

در مواردیکه از ماشین‌های حمل برای جابجایی مواد مختلف استفاده شود (مثلاً کود، دان و غیره) انتقال آلودگی‌‌ها بسیار قابل توجه است. علاوه بر آن وسایل حمل و نقل و یا دان ارسالی مهمترین عامل در انتقال آلودگی و انواع بیماری‌ها از یک شهر به شهری دیگر و یا از یک فارم به فارم‌های دیگر می‌باشند.

سرپوشیده نبودن کامیون‌های حمل مواد و یا عدم استفاده از پوشش‌های تمیز و مناسب در حین حمل نیز احتمال آلودگی را افزایش می‌دهند.

۲- انبار:

انبارهایی که شرایط مطلوبی از نظر فنی و بهداشتی برای نگهداری و ذخیره سازی دان ندارند باعث می‌شوند که آلودگی موجود در دان (آلودگی میکروارگانیسمی) هرچند که اندک باشد توسعه پیدا کرده و در نهایت سموم ناشی از متابولیت‌ها نیز تشکیل شوند.

انبار کردن مواد بصورت فله نیز عامل مناسبی برای گسترش آلودگی می‌باشد.

۳- جوندگان و پرندگان و حشرات:

جوندگان و حشرات در انبارهای کنترل نشده باعث انتقال آلودگی به مواد داخل انبار می‌شوند.

پرندگان هم در حین حمل و نقل دان (اگر بصورت سرپوشیده انجام نشود) و هم در در حین انبارمانی (در انبارهایی که کنترل مناسبی در آن وجود ندارد) با تماس، دفع مدفوع یا سایر ترشحات بر روی مواد غذایی باعث انتقال آلودگی‌هایی که ناقل و یا حامل آن هستند می‌شوند. (این مورد در انتقال بیماری‌های واگیردار و حاد مانند نیوکاسل، گامبورو و آنفلوانزای فوق حاد طیور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است).

۴- تولید:

باقیمانده دان در دستگاه‌ها و عدم پاکسازی و ضدعفونی مناسب باعث می‌شود که دستگاه‌ها محل مناسبی برای تجمع آلودگی و انتقال آن از یک بچ تولیدی به بچ‌های بعدی گردد.

علاوه بر آن عدم نظافت و ضدعفونی سالن تولید نیز عاملی برای آلودگی دان خواهد بود.

۵- سالن پرورش:

دان خوری‌ها و تراف‌های دانخوری محل مناسبی برای تجمع آلودگی‌ها می‌باشند و در صورتی‌که بطور دائم شستشو و ضدعفونی نشوند عاملی برای انتقال آلودگی خواهند بود.

 ۶- پرسنل:

در صورت عدم کنترل پرسنل و تفکیک وظایف آن‌ها، آلودگی می‌تواند توسط افراد جابجا و به دان منتقل شود. پرسنلی که در فارم‌های مختلف مشغول به کار هستند، بیماری‌ها را از یک فارم به فارم دیگر انتقال می‌دهند.

لباس، چکمه و دست کارگران نیز می‌توانند منشاء آلودگی‌ها باشند.

۷- وسایل و تجهیزات:

در صورت آلوده بودن وسایلی مانند کیسه‌های بکار رفته برای جابجایی و یا ذخیره سازی دان و یا مواد اولیه، این آلودگی به مواد غذایی منتقل می‌شود.

بیل و سایر وسایلی که در حین تخلیه، جابجایی و تولید به‌کار می‌روند نیز می‌توانند باعث آلودگی مواد شوند.

۸- عوامل طبیعی مانند باد، گرد و خاک و باران:

اسپورها توسط باد و یا گرد و خاک نیز منتقل می‌گردند و باران هم با فراهم آوردن رطوبت مناسب محیط را برای رشد و تکثیر میکروارگانیسم‌‌ ها مهیا می‌سازد.

 

نانوسیل و نقش آن در ضدعفونی دان :

با توجه به اهمیت آلودگی‌های میکروبی دان اجرای راهکارهای مناسب برای مقابله با این الودگی‌ها ضروری به نظر می‌رسد.

اجرای دقیق و کامل اصول بهداشتی در حمل ونقل، تولید و ذخیره سازی دان کمک قابل توجهی در پیشگیری در بروز آلودگی‌ ها می‌نمایند.

راهکار دیگر ضدعفونی دان و یا مواد اولیه تشکیل دهنده آن می‌باشد. می‌دانیم که ضدعفونی مواد غذایی با هر ماده ضدعفونی کننده‌ای مقدور نبوده و ماده مورد نظر باید خصوصیات ویژه‌ای داشته باشد.

محلول ضدعفونی کننده نانوسیل ضدعفونی کننده‌ای منحصر به‌فرد بوده که طیف اثر وسیع به همراه عملکرد بسیار سریع، درجه سلامت بالا و قابلیت تجزیه در محیط زیست، آن را ضدعفونی کننده‌ای متمایز و برتر در مقایسه با سایر ضدعفونی کننده‌ها نموده که قابلیت استفاده بر روی مواد غذایی را دارد.

نانوسیل با اثر قوی بر روی میکروارگانیسم‌ها، قارچ‌ها و سموم قارچی باعث از بین رفتن آن‌ها گردیده و دان سالم را در اختیار طیور قرار می‌دهد. ترکیبات اصلی نانوسیل ترکیبی از پراکسیدهیدروژن و یون نقره  بوده که به تنهایی قادر به از بین بردن ویروس‌‌ها، باکتری‌ها و قارچ‌ها  می‌باشد.

 مراجع رسمی در دنیا از قبیل EPA وFDA  استفاده از نانوسیل بر روی مواد غذایی جهت کنترل و کاهش آلودگی میکربی و قارچی و بی اثر کردن افلاتوکسین را تایید نموده‌اند.

 توجه به این نکته ضروری است که نانوسیل تاثیر منفی بر اجزای دان ندارد و پس از  استفاده از نانوسیل هیچ گونه مواد سمی یا سرطانزا در محصول نهایی باقی نخواهد ماند. با استفاده از نانوسیل از انتقال آلودگی‌های دان به داخل آسیاب، میکسر و بالابر  و تکثیر میکروارگانیسم‌ها در این مکان‌ها جلوگیری می‌گردد. ضدعفونی تجهیزات ساخت دان نیز با محلول نانوسیل امکان پذیر است.

استفاده از نانوسیل با غلظت‌های ۵-۲ %  کاهش قابل توجهی در مقدار آفلاتوکسین موجود در نمونه‌های ذرت مورد آزمایش را نشان داده است.

علاوه بر آن آزمایشات نشان داده‌اند که اسپری محلول نانوسیل بر روی ذرت از آلودگی به قارچ و آفلاتوکسین پیشگیری می‌نماید.

ضدعفونی با نانوسیل در مراحل مختلف:

حمل و نقل و تخلیه:

  • ضدعفونی کامیون‌های حمل دان و یا مواد اولیه با محلول نانوسیل ۲ % قبل از بارگیری.
  • با مه پاشی محلول نانوسیل ۵-۲ % به مقدار ۲۰-۱۰ لیتر به ازاء هر تن ذرت و یا دان آماده (بسته به میزان آلودگی) می‌توان آن‌ها را ضدعفونی نمود.

لازم به ذکر است که بهتر است مه پاشی بصورت لایه به لایه در هنگام تخلیه دان انجام گیرد تا تمامی آن با محلول نانوسیل آغشته شود.

انبار:

  •      پاکسازی و شستشو و ضدعفونی سقف، کف و دیوارهای انبار با اسپری نانوسیل ۲% .
  •      دان یا مواد اولیه موجود در انبار باید توسط دستگاه مه پاش محلول نانوسیل ۵-۲ %  به مقدار ۲۰-۱۰ لیتر به ازاء هر تن ذرت و یا دان آماده (بسته به میزان آلودگی) ضدعفونی گردد. بهتر است مواد به طریق ممکن  به‌هم زده شوند تا محلول نانوسیل به تمامی قسمت‌ها برسد.
  •      مه پاشی نانوسیل ۵/۰ تا ۱%  در محیط  انبار دان به میزان یک لیتر برای هر ۵۰ متر مکعب هفته ای یک تا دو بار (بسته به شرایط و احتمال ورود بیماری‌های حاد و واگیر دار).

تولید:

  • ضد عفونی قبل از اختلاط و آماده سازی دان:

ذرت‌هایی که برای آماده سازی دان مورد استفاده قرار می‌گیرند لایه به لایه  با محلول نانوسیل ۵-۲ %  به مقدار ۲۰-۱۰ لیتر به ازاء هر تن ذرت (بسته به میزان آلودگی) مه پاشی شوند و سپس به داخل مخلوط کن ریخته شوند.

برای ضدعفونی ذرت می‌توان روش غوطه وری در حوضچه‌های حاوی ۵-۲ %نانوسیل به مدت ۳۰ دقیقه را بکار برد.

* بهتر است ذرت‌هایی که به روش غوطه وری ضدعفونی شده اند هرچه سریعتر برای تهیه دان به‌کار روند.

  • اضافه کردن محلول نانوسیل در حین اختلاط دان:

در حین مخلوط شدن اجزاء تشکیل دهنده دان در داخل میکسر و با توجه به مدت زمان تعیین شده برای مخلوط کردن، محلول نانوسیل ۵-۲ %  به مقدار ۲۰-۱۰ لیتر به ازاء هر تن ذرت یا دان (بسته به میزان آلودگی) با فواصل مشخص به داخل مخلوط کن ریخته شود.

  • پاکسازی  و ضدعفونی تجهیزات ساخت دان (میکسر، آسیاب و …)حد اقل ماهی یکبار (اسپری و یا  غوطه وری در نانوسیل ۲%).
  • پاکسازی و شستشو و ضدعفونی سقف، کف و دیوارهای سالن تولید دان (اسپری نانوسیل ۲%).

سالن مرغداری:

  • پاکسازی مرتب دانخوری‌ها و تراف‌های دانخوری و ضد عفونی سطوح آن‌ها در فواصل زمانی مشخص با نانوسیل ۲% (چنانچه غوطه وری به مدت ۲۰ دقیقه صورت بگیرد بهتر است و در غیر این صورت  اسپری شود).

 

پرسنل:

  • ضدعفونی لباس و چکمه کارگران با نانوسیل ۲ % و ضدعفونی دست پرسنل با فوم سانوسیل.

 

وسایل و تجهیزات:

  • وسایلی که قابلیت غوطه وری را دارند به مدت ۲۰ دقیقه در نانوسیل ۲ % قرار دهید و در مورد دیگر وسایل از اسپری نانوسیل ۲ % استفاده نموده و اجازه دهید که خشک شوند.

 

سایر اقدامات:

علاوه بر اجرای صحیح عملیات ضدعفونی، برخی اقدامات در حفظ بیوسکیوریتی فارم‌ها کمک خواهند کرد از جمله:

  • اختصاصی نمودن کامیون‌های حمل و نقل برای دان و مواد اولیه ساخت دان.
  • استفاده از پوشش‌های مناسب بر روی موادی که بصورت فله حمل می‌شوند.
  • ایجاد شرایط مناسب برای کنترل رطوبت و دما در انبارهای نگهداری.
  • استفاده از راهکار‌های مناسب جهت جلوگیری از ورود حشرات، جوندگان و پرندگان به داخل انبار و سالن‌های ساخت دان (از جمله نصب توری  برای پنجره‌ها و درهای ورودی).
  • اختصاصی نمودن وظایف پرسنل.
  • کنترل رفت و آمد پرسنل.
  • عدم انتقال دان از یک فارم به فارم دیگر.

نتیجه گیری:

همانطور که اشاره شد دان نقش بسیار مهمی در بحث امنیت زیستی (بیوسکیوریتی) دارد و اجرای کلیه اقدامات پرهزینه جهت ضدعفونی قسمت‌های مختلف در مرغداری‌ها بدون توجه به سلامت دان مصرفی بی نتیجه خواهد بود و به تنهایی نمی‌تواند تضمینی برای حفظ سلامت در فارم‌ها باشد.

سلامت دان و اجرای عملیاتی در خصوص سالم سازی آن شاید در ابتدا امری هزینه بر به نظر برسد و موجب شود که مسئولین نسبت به اجرای آن اقدامی انجام ندهند ولی با توجه به موارد ذکر شده در یک محاسبه ساده می‌توان از اهمیت و جایگاه مهمی که سالم سازی دان در صنعت پرورش طیور دارد اطلاع حاصل کرد.

شیرین زمردیان

عضو بخش تحقیق و توسعه گروه کیمیافام

3674 بازدید

  نظر خود را درباره این مطلب بنویسید