داشتن حیواناتی سالم، به جلوگیری از بروز عفونت های برخاسته از اجرام بیماری زا بستگی دارد. وقتی تشخیص انجام و تصور می شود به درمان طبی نیاز است، لازم به نظر می رسد ترکیبات دارویی بی خطر و موثر که اثرات مناسبی بروز می دهند، برگزیده شوند. عواملی که در این ارتباط بایستی مورد توجه قرار گیرند شامل موارد زیر است:
– مقدار و دفعات تجویز داروی انتخاب شده،
– بهترین راه تجویز دارو،
– اشکال ویژه دارویی که لازم است استفاده شوند،
– هرگونه مسئله مربوط به بهداشت عمومی یا محیطی
– محدودیت های نظارتی
ویتامین (به انگلیسی: Vitamin) ویتامینها ترکیبات آلی هستند که به مقدار خیلی جزئی برای سوخت و ساز مواد غذایی و اعمال حیاتی بدن و رشد و نمو و تندرستی ضرورت دارند. تغذیه ناقص و رژیم غذایی نامناسب سبب کمبود یا فقدان یک یا چند ویتامین میشود و به بیماریهای مختلف مانند بری بری و پلاگر میانجامد.
ویتامینها سبب تسهیل دگرگشت (سوخت و ساز بدن)، اسیدهای آمینه، چربیها و کربوهیدراتها میشوند و رشد و نمو و ترمیم سلولهای بدن را میسر میسازند. برخی از ویتامینها سبب جذب مواد غذایی در روده میشوند و بعضی نیز به عنوان کاتالیزور عمل میکنند. عمل آنها بر روی بافتهای اپی تلیال و همچنین استخوان بوده و در مجموع هر کدام از آنها از بروز یک عارضه جلوگیری میکند.
فونک نام Vitalamine، یعنی آمینی که حیاتی بوده و برای ادامه زندگی ضرورت دارد، را به موادی که سبب بهبود بیماری بری بری میشد و از گروه آمین بوده اطلاق کرد. پس از آنکه معلوم شد بسیاری از ویتامینها از گروه آمین نیستند حرف e از آخر واژه ویتامین حذف و واژه Vitamin مورد قبول واقع شد.
ویتامینها را به دو دسته مهم، شامل ویتامینهای محلول در آب و ویتامینهای محلول در چربی، تقسیم کردهاند. ویتامین E، ویتامین K، ویتامین D، ویتامین A را محلول در چربی و ویتامین C و ویتامینهای گروه B را محلول در آب دانستهاند. علاوه بر مواد معدنی، ویتامینها نیز مورد نیاز بدن هستند؛ زیرا بدون حضور آنها در غذا، سلامتی و تعادل اعضای بدن ناپایدار میشود و در اعمال حیاتی اختلالاتی ایجاد میگردد و عوارضی بروز میکند که گاه منجر به مرگ میشود. ویتامینها سوخت و ساز بدن را تنظیم میکنند و تنها کمبود یک ویتامین میتواند، تمام بدن انسان را به مخاطره اندازد. خوب است بدانید که بیشتر ویتامینها از منابع اصلی طبیعی استخراج میشوند.
داروهای ضد انگل بسیار موثر و انتخابی در دسترس اند. اما چنین ترکیباتی را باید به طرز صحیح و خردمندانه استفاده کرد تا پاسخ بالینی مطلوب بدست آید، کنترل خوبی برقرار شود و مقاومت در برابر داروهای ضد انگل به حداقل برسد.
به طور کلی داروهای ضد انگل مدرن، مرز سلامتی گسترده و اثر قابل توجه در مقابل مراحل بالغ و نابالغ انگل ها و طیف اثر گسترده ای دارند. با این وجود مفید بودن داروی ضد انگل به واسطه کفایت ذاتی خود دارو، نحوه اثر آن، ویژگی های فارماکوکینتیک آن، ویژگی های حیوان میزبان و ویژگی های انگل محدود می شود. داروی ضد انگل ایده آل باید دارای طیف اثر گسترده در برابر انگل های بالغ و نابالغ، سهولت تجویز، جلوگیری از عفونت مجدد برای یک دوره زمانی طولانی، دارا بودن مرز سلامتی وسیع و سازگار بودن با سایر ترکیبات و عدم نیاز به زمان پرهیز از مصرف طولانی در مورد گوشت و شیر به خاطر بقایای آن و همچنین قیمت مناسب باشد.
دسته های متعددی از داروهای ضد انگل از قبیل بنزیمیدازول ها (مانند آلبندازول، تری کلابندازول و مبندازول) و پروبنزیمیدازول ها (مانند فبانتل و تیوفانات)، سالیسیلانیدها و فنل های جانشین شونده (مانند کلوزانتل و رافوکساناید)، ایمیدازوتیازول ها (مانند لوامیزول)، ارگانوفسفات ها (مانند دی کلروس و نفتالفوس) و لاکتون های ماکروسیکلیک (مانند آورمکتین ها) وجود دارند.
بنزیمیدازول ها خانواده بزرگی از مواد شیمیایی هستند که برای درمان عفونت های ناشی از ترماتودها و نماتودها در حیوانات اهلی استفاده می شوند. وجه مشخص آنها، گستره اثر وسیع در مقابل نماتودها، اثر کشندگی بر تخم و مرز سلامتی گسترده است. داروهای مورد توجه عبارتند از آلبندازول، مبندازول، فلوبندازول، تری کلابندازول، فلوبندازول، فنبندازول، اکسی فندازول و اکسی بندازول. آلبندازول و تری کلابندازول در مقابل فلوک های کبدی نیز موثرند.
پروبیوتیک هدف مهم پرورش دهندگان دام های اهلی در سرتاسر دنیا، افزایش ضریب تبدیل غذایی به محصولات غذایی انسانی با کیفیت بالا است، بدون این که خطر بارزی را متوجه مصرف کننده کند. روندهای فیزیولوژیک مسئول تبدیل غذا به عضله، چربی و استخوان در حیوان به طور روز افزونی مشخص شده است. به تازگی نگرانی های مصرف کننده درباره مواد افزودنی مورد استفاده برای تولید غذا، بر سلامت حیوان، کیفیت غذا و پتانسیل ایجاد خطر برای سلامتی در اثر غذا متمرکز شده است.
روش های گوناگونی ممکن است برای بهبود تبدیل غذا به گوشت استفاده شود. دو روش که بیشتر از سایر روش ها، امکان انجام آن بیشتر است درمان با هورمون ها و استفاده از افزودنی های غذایی ضد میکروب است. استفاده از پروبیوتیک ها که سبب افزایش میکروفلور مفید در دستگاه گوارش می شوند نیز جزء افزودنی های غذایی ضد میکروب به شمار می روند.
پروبیوتیک ها استقرار و تکثیر میکروب های روده ای مطلوب را در حیوانات افزایش می دهند. بین اجرام طبیعی و بیماری زا تعادل ظریفی وجود دارد، این تعادل در اثر پرورش بسیار بد، بیماری یا عوامل استرس آور (مانند حمل و نقل) دگرگون می شوند. باکتری هایی که اسید لاکتیک تولید می کنند به طور کلی برای حیوانات مفیدند. برخی مخمرها نیز این خصلت را دارند. باور بر این است که توانایی افزایش رشد و سلامت به علت یک یا چند عوامل زیر است: جلوگیری از تجمع کلی فرم های بیماری زا در روده، تغییر میزان جذب از روده و جلوگیری از رشد باکتری ها و تاثیر بر تعادل باکتری ها در روده.
افزودنی های غذایی از نوع پروبیوتیک، شامل سویه های انتخابی لاکتوباسیل ها و استرپتوکوک ها هستند که گونه های میکروبی موجود در دستگاه گوارش در حیوانات درمان شده را به گونه های مفید تغییر می دهند. مخمرهای تک سلولی نیز به کار می روند. پروبیوتیک ها می توانند بر اثرات منفی بعضی از اختلالات که به طور زیان آور، فلور روده را تغییر می دهند، غلبه کنند. بنابراین گاهی جهت کم کردن آشفتگی دستگاه گوارش یا کمک به غلبه بر استرس مفیدند.
پادزیست یا آنتی بیوتیک (به انگلیسی: Antibiotic)
بدن حیوان دارای ظرفیت فوق العاده ای جهت برخورد موثر با هجوم باکتریایی است. بیشتر عفونت ها بدون علائم یا نشانه های قابل مشاهده ایجاد می شوند و از بین می روند. بنابراین بیشتر عفونت ها نیاز به شیمی درمانی ندارند. اما بعضی از عفونت ها نیاز به درمان دارد. هدف از شیمی درمانی، استفاده از اثرات سمی انتخابی یک دارو برای کمک به بیمار است که به سرعت و به طور فعال عفونت باکتریایی را بدون اثرات نامناسب در میزبان کنترل نماید.
آنتی بیوتیک ها داروهای اصلی مورد استفاده در شیمی درمانی ضد باکتریایی هستند. اصطلاح آنتی بیوز ابتدا توسط لویی پاستور در سال 1877 مطرح شد که با فرضیه رایج همزیستی جدا مخالفت داشت. در آن زمان می دانستند که یک میکروارگانیسم اغلب قادر به مهار رشد میکروارگانیسم دیگر در داخل و خارج از بدن می باشد. اما مشاهده عدم رشد باکتری تیفوئید در محیط پالایش شده که سایر ارگانیسم ها رشد کرده بودند جالب بود.
سودوموناس آئروژینوزا در این خصوص بسیار موثر بود و کشت های پالایش شده این ارگانیسم، اساس یک فراورده تجاری موثر (پیوسیاناژ) شد که فکر می کردند یک آنزیم است. استدلال دیگر که منجر به پیدایش آنتی بیوتیک ها شد، آن بود که تمام مواد آلی، در نهایت توسط میکروارگانیسم های خاک از بین می روند؛ آزمایش نمونه های خاک برای میکروارگانیسم هایی که احتمالا حاوی آنزیم هایی بودند که عوامل بیماری زا را مورد حمله قرار می دادند، ارزشمند تلقی شد. این استدلال باعث پیدایش آمینوگلیکوزیدها، تتراسیکلین ها، اریترومایسین و کلرآمفنیکل شد که همگی دارای استفاده گسترده بالینی شدند.
اولین آنتی بیوتیک واقعی تیروتریسین بود که در سال 1939 از یک جدایه عاری از پروتئین در کشت باسیلوس برویس (Bacillus brevis) به دست آمد. تیروتیروسین دارای دو پپتید تیروسیدین و گرامیسیدین بود و هر چند باعث حفاظت موش ها در برابر عفونت پنوموکوکی شد اما ثابت شد که برای مصرف عمومی بسیار سمی است و باید به صورت موضعی مورد استفاده قرار گیرد. کشف غیر مترقبه اثر ضدباکتریایی پنی سیلین توسط فلمینگ در سال 1929 و معرفی آن به پزشکی در اوایل دهه 1940، شروع واقعی دوره آنتی بیوتیک را رقم زد. یک ظرف حاوی آگار آغشته به استافیلوکوک مدت 5 هفته روی میز آزمایشگاه قرار داده شده بود و در اثر آلودگی با سویه پنی سیلیوم نوتاتوم مقدار نسبتا زیادی پنی سیلین تولید شد. شرایط محیطی طوری بود که کولونی های استافیلوکوک به جز در جایی که قارچ، مقدار زیادی پنی سیلین تولید کرده بود و باکتری های نزدیک به آن از بین رفته بودند بر روی صفحه کشت رشد کرده بودند.
جداسازی اسید 6-آمینو پنی سیلانیک در سال 1959 گام مهم دیگری بود که هر چند فاقد اثر ضدباکتریایی بود اما نقطه آغازی برای تمامی پنی سیلین های ساختگی شد. این رویه برای سفالوسپورین ها نیز جهت تولید شمار بسیاری از مشتقات بالینی آنها مورد استفاده قرار گرفت. بنابراین در عمل ضرورت وجود منشا طبیعی برای آنتی بیوتیک ها دیگر کاربردی ندارد چراکه بسیاری از آنتی بیوتیک های ساختگی وجود دارند و اغلب توسعه پیدا کرده و داروهایی نظیر سولفونامیدها را در بر می گیرند. بهتر آن است که کلیه آنها به عنوان داروهای ضدباکتریایی در نظر گرفته شوند.
داروهای ضد باکتریایی، مصرف درمانی دیگری به غیر از اعمال قدرت و کمک به از بین میکروارگانیسم های مهاجم ندارند. هرچند آنها از نظر فارماکولوژی بی اثر (Inert) هستند اما بی خطر نبوده و می توانند اثرات سمی گسترده ای ایجاد نمایند. همچنین از همین ابتدا باید توجه داشت که هرچند داروهای ضد باکتریایی فقط برای درمان عفونت های باکتریایی در نظر گرفته می شوند اما سایر تمهیدات نظیر تجویز آنتی توکسین ها و سایر داروها (به طور مثال ویتامین ها ، مواد معدنی و داروهای ضد التهاب) برای رسیدگی به پیامدهای عفونت نیز ممکن است حایز اهمیت باشد.
